Bouwer vecht voor 'groene long'

Projectontwikkelaar Phanos denkt recht te hebben op woningbouw in de uiterwaarden van de Rijn. De gemeente Arnhem heeft andere plannen. Booteigenaren verkeren in onzekerheid.

ARNHEM - Robert-Jan Calon staat in de voorjaarszon te klussen om de Sara, zijn roestige vrachtschip annex woonboot, weer vaarklaar te maken. 'De motor en de generator heb ik al aan de gang; de verzekering is ook oké. Ik denk erover naar de Nieuwe Haven te varen, de industriehaven hier schuin aan de overkant.'


Net als de andere 14 bootbewoners is hij gesommeerd te vertrekken uit de oude ASM-haven aan de Rijn, precies tegenover het stadshart van Arnhem. Vijf jaar heeft Calon er gelegen. 'Een paradijs', noemt zijn vriendin Marian het. 'Rondom natuur en toch midden in de stad.' Hijzelf relativeert: 'Een idylle, maar ook het afvoerputje; met zwervers, heroïnehoertjes en andere vreemde types. Daar heeft Phanos trouwens wel paal en perk aan gesteld.'


Bouwonderneming Phanos uit Houten, eigenaar van de grond, is desondanks de gebeten hond in deze Arnhemse vrijhaven. In oktober bepaalde de rechter dat de bootbewoners - van wie de oudgedienden hier zo'n twintig jaar geleden neerstreken - hun stek moeten verlaten. Geen groot probleem zo leek het. De gemeente beloofde voor de zomer met alternatieve ligplaatsen te komen.


Maar anderhalve week geleden gooide Phanos plotsklaps de kont tegen de krib. Topman Geert Ensing heeft alle vertrouwen in het gemeentebestuur van Arnhem verloren. Uiterlijk komende vrijdag moeten de havenbewoners vertrekken, anders volgt er een dwangsom. En niet alleen zij zijn speelbal geworden. De organisatoren van het Koninginnedagvuurwerk en de dance-evenementen Free Your Mind en Dancetour is te kennen gegeven dat ze geen gebruik meer mogen maken van de gronden van Phanos.


Vanaf 2006 kocht de projectontwikkelaar voor bijna 30 miljoen euro 130 hectare grond en waterplassen in de uiterwaarden langs de Rijn, ongeveer de helft van de groene wig tussen de stadsdelen Arnhem-Noord en -Zuid. Deels in het door wilgen overwoekerde voormalig bedrijfsterrein Stadsblokken, met onder meer de ASM-haven; deels in het natuurgebied Meinerswijk: plassen, een oude steenoven, drommen ganzen, diep onder de grond een Romeins castellum en buurtschapje De Praets.


'Het gebied is een belangrijke groene long voor Arnhem', vindt wethouder Henk Kok (GroenLinks). En dat moet zo blijven, meent hij. Wel heeft Stadsblokken-Meinerswijk een stevige facelift nodig, valt in de Gebiedsvisie te lezen die de gemeenteraad deze maand zal vaststellen. Er komen maatregelen in het kader voor Ruimte voor de Rivier, er zijn mogelijkheden voor meer recreatiefaciliteiten zoals wandel- en fietspaden, en in de tweede fase van de ontwikkeling is er op de Stadsblokken plaats voor stadsere zaken als horeca, een hotel, misschien wat huizen, watersport en cultuur.


'Die fietspaden lopen dan wel dood op de terreinen waarvan wij eigenaar zijn', schetst Ensing de kille wind die is opgestoken. 'Ik heb me nog nooit zo bij de neus laten nemen', klaagde hij vorige week tegen gemeenteraadsleden. 'En daar kan ik slecht mee omgaan. Wij zullen vechten om ons gelijk te halen.' Dat gelijk betekent: meer woningbouw. Daarvoor heeft Phanos namelijk in 2006 geïnvesteerd in Arnhem.


'Wij dachten toentertijd aan 1.500 woningen', zegt Ensing. 'Kan dat niet wat meer, vroeg de provincie. Bij de herziening van het Structuurplan verruimde de gemeente toen zelfs de mogelijkheden om te bouwen.'


Tijdens de inspraakrondes over de toekomst van Stadsblokken-Meinerswijk - ook de bevolking moest zijn zegje kunnen doen - is er 'een coup' gepleegd, meent Ensing. Eerst leidde de inspraak tot negen denkrichtingen. Op basis daarvan presenteerde Phanos een uitgewerkt voorstel, Het Eilandconcept, dat met veel poeha werd gepresenteerd. 'Daarmee voldeden we aan 95 procent van de wensen uit die eerste inspraakronde. 1.800 huizen op 15 procent van het grondgebied leverden voldoende geld op om de rest van de plannen met groen en water te financieren. Daar waren we trots op.'


Maar in de tweede fase van de inspraak bleven er tot woede van Phanos maar drie denkrichtingen over. 'Dat was niet de afspraak. Bovendien deden er hooguit zo'n 350 mensen mee, hoofdzakelijk bewoners, woonbootbezitters en milieugroepen die wilden vasthouden aan de status quo. Niet echt de stem van het volk. Wij hebben een professionele enquête gehouden waaruit bleek dat ruim 60 procent van de Arnhemmers ons idee omarmt. Op basis van een participatieproces dat niet deugt, worden de afspraken met ons niet nagekomen. Wordt de Gebiedsvisie aanvaard dan verhaal ik de schade op de gemeente.'


Wethouder Kok is niet onder de indruk. 'Ik werk hier pas sinds 2010, maar ik heb me in het dossier verdiept én ik heb contact gehad met mijn voorgangers. Daaruit heb ik geen enkele aanwijzing gekregen dat er toezeggingen zijn gedaan. Vanaf de jaren negentig zijn er verschillende plannen met het gebied geweest, woningbouw, maar bijvoorbeeld ook expositieterrein voor de Floriade. Ik denk dat Phanos op basis van die discussies heeft gemeend dat er kansen liggen. Dat is hun werk. Nu komen we op iets anders uit. Dat hoort bij het risico van hun vak.'


Vasthouden aan woningbouw is volgens Kok momenteel geen optie. Arnhem kan geen concurrerende nieuwbouw gebruiken gezien de malaise bij de al bestaande of geplande woningbouwprojecten. 'Die Gebiedsvisie gaan we gewoon aannemen. De eerste fase daarvan, dat behelst vooral Meinerswijk, kunnen we bijna geheel zonder Phanos uitvoeren.'


Toch heeft hij samenwerking nog niet opgegeven. 'Ik zal Phanos vragen of ze belangstelling hebben elders in de stad projecten te ontwikkelen.'


De woonbootbewoners hebben inmiddels een kort geding aangespannen, dat begin april dient. Tot die tijd mogen ze sowieso blijven. Dat kan ook bijna niet anders. Het waterpeil in de Rijn staat zo laag dat er momenteel geen schip de ondiepe monding van de ASM-haven kan passeren.


Henk Kok

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden