Bouthaina

De Geneva II Conference on Syria is gisteren beëindigd zonder dat er veel vooruitgang was geboekt. Tot de Syrische regeringsonderhandelaars behoorde een topadviseuse van president Al-Assad, Bouthaina Shaaba, in 1953 geboren in Homs, in het westen van Syrië. In die al maandenlang belegerde stad sterven mensen van honger en gebrek aan medicijnen. Ze eten er gras en huisdieren.


Shaaba is een intrigerende figuur in het Syrische theater van de wreedheid. Ze is afgestudeerd in de Engelse letterkunde aan de Universiteit van Warwick en ze was hoogleraar aan de Universiteit van Damascus. Haar lievelingsdichters zijn de Engelse romantici: Shelley, Keats, Wordsworth.


Ze is van arme komaf. Toen ze achttien was klopte ze op de deur van de Militaire Academie van Homs: ze wilde studeren. 'Ik wil de president spreken', zei ze. Vanaf 1991 tot diens dood in 2000 was ze tolk en adviseur van Hafez al-Assad, vader van Bashar. Haar uitstekende contacten met westerse journalisten kwamen later ook Bashar goed van pas.


Shaaba treedt vaak naar buiten als het gezicht van het Syrische regime: ze spreekt voortreffelijk Engels en hoewel ze ook flink emotioneel kan worden, straalt ze een zekere redelijkheid uit. Tot het over 'de extremisten' gaat, dan zijn haar woorden gedrenkt in haat. Ze is de auteur van het boek Damascus Diary: An Inside Account of Hafez al-Assad's Peace Diplomacy, 1990-2000, volgens de recensie van Leo Kwarten in de Volkskrant van 13 april 2013 'een belangrijk boek'.


In 2008 was Bouthaina Shaaba de hoofdpersoon in de documentaire Woman, van de Amerikaans-Syrische filmmaker Ziad Hamzeh, bekroond met de Gouden Palm op het filmfestival van Beverly Hills. Daarin werd ze geportretteerd als een gepassioneerde feministe en voorvechtster van de vrouwenrechten in de Arabische wereld. In 1988 was daarover al haar veelgeprezen boek Both Right and Left Handed verschenen.


Toen Bouthaina Shaaba woensdag het Palais des Nations in Genève verliet, stond daar Fatima Khan te wachten, een Britse vrouw met Indiase roots. Fatima Khan is de moeder van Abbas Khan, orthopedisch chirurg uit Streatham, Zuid-Londen. Khan (31) vertrok in november 2012 naar Syrië, om medische hulp te verlenen. Hij werd door regeringstroepen binnen 48 uur gearresteerd en gevangengezet.


Zes weken geleden, op 16 december, werd Khan aangetroffen in zijn cel: volgens de autoriteiten had hij zich opgehangen. Zijn moeder, en overigens ook premier Cameron, geloven dat Khan werd gezelfmoord, na hevig te zijn gemarteld.


Fatima Khan schreeuwde: 'Why did you kill my son? Vertel me in godsnaam waarom jullie hem hebben vermoord!'


'Wie is die vrouw?', vroeg Shaaba.


'De moeder van de dokter', riep een omstander.


'Laten we wegwezen', zei Shaaba.


'Waarom hebben jullie mijn zoon vermoord?' Khan spuugde de woorden nog eens uit alle macht op straat alsof ze alle treurende moeders van Syrië een stem wilde geven.


Shaaba behoort tot een selecte groep van duizend PeaceWomen, een wereldwijd project van een vrouwenorganisatie van de VN voor vrede en vrijheid. PeaceWomen wil een grotere rol voor vrouwen in vredesprocessen. In 2005 was de organisatie genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede.


Tijdens acht dagen onderhandelen in Genève vielen in Syrië 1.870 doden. Gevraagd naar het lot van de mensen in Homs, zei Shaaba dat zulks 'slechts een detail was'.


'Hebben jullie geen hart?', schreeuwde Fatima Khan. Maar niemand gaf antwoord, Bouthaina Shaaba ook niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden