Bouterse ontmaskerd

Hoofdverdachte Bouterse en zijn medeverdachten zouden vrijdag vrijuit gaan voor de moorden van 8 december 1982. Maar Bouterses amnestieplan mislukte jammerlijk. Hij wist niet voldoende parlementariërs op te trommelen en een oud-strijdmakker gooide roet in het eten.

Kort na de meest explosieve verklaring in dertig jaar over het drama van de 8 Decembermoorden, probeerde Desiré Delano Bouterse vrijdag op het Onafhankelijkheidsplein er nog het beste van te maken. Had hij persoonlijk - als de legerleider die twee jaar eerder de macht had gegrepen - vakbondsleider Cyrill Daal en de officier Surindre Rambocus op 8 december 1982 doodgeschoten? Zoals oud-strijdmakker Ruben Rozendaal een uur eerder nog had verklaard voor de krijgsraad?


'Zo gaat het in de wereld van vandaag', zei de Surinaamse president en oud-bevelhebber, live te volgen op de radio, luchtig tegen zijn opgetrommelde aanhangers voor het parlementsgebouw. Ze joelden als vanouds. Alsof hun geliefde leider ruim 30 kilometer verderop, op de marinebasis in Boxel, voor het militaire gerecht niet was ontmaskerd als een moordenaar. Eigenlijk waren ze komen opdagen om te vieren dat hij, Desi Bouterse, vandaag amnestie zou krijgen in het parlement voor '8 December'. Maar op deze historische dag mislukte het amnestieplan jammerlijk. En, nog veel erger, klapte Rozendaal opnieuw uit de school over wat er op die decemberdag dertig jaar terug in Fort Zeelandia was gebeurd.


Bouterse reageert luchtig

Nog nooit eerder had een van Bouterses medecoupplegers gezegd dat de toenmalige ex-legerleider zelf de trekker had overgehaald in het fort. Bouterse, luchtig als altijd: 'Je hebt altijd een judas die voor een bordje linzensoep kan worden omgekocht.'


Deze gedenkwaardige vrijdag 23 maart 2012 had anders moeten lopen voor Desi Bouterse. In positieve zin, wel te verstaan. Het parlement zou in recordtempo, amper vier dagen nadat een omstreden wetsvoorstel was ingediend door zijn NDP-vertrouwelingen, akkoord gaan met amnestie. Hoofdverdachte Bouterse en zijn medeverdachten zouden vrijuit gaan.


Dat daarmee het vier jaar oude strafproces bij de krijgsraad gedwarsboomd zou worden, interesseerde geen van de boutisten. Vervolgens zou het heuglijke feit meters verderop gevierd worden op het plein, met drank en eten. En het hele land zou ervan getuige zijn, via de live-uitzendingen van de televisiezender STVS en radio-omroep SRS.


Dagenlang werd de NDP'ers in het land op het hart gedrukt vooral te verschijnen op het Onafhankelijkheidsplein. 'We praten alleen maar daarover', zei de bekende presentator én Bouterse-aanhanger Guno Ravenberg donderdag laat op de SRS over de Decembermoorden. 'Laten we het land opbouwen. We gaan Suriname schoonmaken en het vuil in het water gooien.' Bellers staken Bouterse een hart onder de riem of ageerden volop tegen 'die Nederlanders' die zijn leven zo zuur maakten.


Maar uren later, op de vroege vrijdagochtend, ging het al snel mis in het parlement. Bouterse, die op papier een royale meerderheid heeft van 36 van de 51 zetels, slaagde er niet in om voldoende parlementariërs op te trommelen. Slechts 24 tekenden de presentielijst, twee te weinig om een vergadering mogelijk te maken.


Irritatie in coalitie

De snelheid waarmee de NDP de amnestie door het parlement wilde drukken, een week nadat Rozendaal zijn eerste belastende verklaring tegen Bouterse had afgelegd, wreekte zich tegen de ex-legerleider. Binnen de regeringscoalitie ontstond flinke irritatie. De partijleiders Ronnie Brunswijk (ABOP) en Paul Somohardjo (Pertjajah Luhur) vroegen tevergeefs om uitstel van de stemming.


Somohardjo, die in 1982 ook op de dodenlijst stond, was in Indonesië en wilde eerst met zijn achterban overleggen. Volgende week, na rijp beraad, moest de wetswijziging worden behandeld. Ook marronleiderBrunswijk wilde naar het binnenland afreizen voor overleg. Maar ze kregen nul op het rekest van de NDP.


Op vrijdag, kregen ze te horen, zou het wetsvoorstel hoe dan ook worden behandeld. Punt uit. Voor Bouterse en zijn vertrouwelingen was de stemming nog urgenter geworden omdat de krijgsraad intussen een nieuwe, extra zitting had uitgeschreven.


Getuige: opnieuw Rozendaal, een van de zestien coupplegers en de man die op 8 december namens Bouterse sommige van de vijftien slachtoffers van het bed lichtte en naar het fort bracht. Terwijl het in Paramaribo stortregende, begon het debacle zich snel voor de Surinaamse president af te tekenen. Somohardjo gaf zijn parlementsleden opdracht om niet de presentielijst te tekenen, net als andere kleine coalitiepartners. Brunswijk had ook volop zijn twijfels.


De maatschappelijke druk, die op volle toeren draaide, was ook te groot geworden voor veel politici. De gezamenlijke religieuze organisaties spraken donderdag van een 'eind aan de rechtsstaat en een begin van dictatoriaal handelen'. De voorzitter van de Orde van Advocaten had het over een 'absoluut dieptepunt'.


Woordvoerder Sunil Oemrawsingh van de Stichting 8 December 1982 zei dat Suriname 'weer terug bij af was'. Oemrawsingh zuchtte: 'Al die inspanningen van de laatste jaren om de verdachten te berechten lijken voor niets geweest.' Oud-president en parlementslid Ronald Venetiaan (Nieuw Front) sprak in een verklaring van een doelbewuste poging 'om afronding van het strafproces te voorkomen en het ongestraft laten van de verdachten'. Parlementariër en oud-minister Guno Castelen, van de kleine oppositiepartij SPA, had het over 'een zwarte bladzijde in de geschiedenis van Suriname'.


'Diepe terugval'

'Dit is een diepe terugval en een ondermijning van de rechterlijke macht', aldus Castelen die in de commissie zitting nam die het wetsvoorstel moest voorbereiden. Al na een dag stapte hij eruit, boos over de haast waarmee de NDP'ers te werk gingen om vrijdag al te stemmen. Ondanks waarschuwingen dat de wetswijziging in strijd is met de Grondwet en internationale verdragen, willen Bouterse en zijn NDP het komende week opnieuw proberen. Want zodra de amnestie is aangenomen, zo bepaalt de Amnestiewet uit 1989, moet de rechtszaak direct gestopt worden.


'Jullie moeten geloven in deze regering', zei Bouterse tegen zijn paar duizend aanhangers. Gehoopt was op tienduizend. 'Samen zijn we tot grote dingen in staat.'


Maar de vraag is of het volgende week wél zal lukken. Rozendaals verklaring zal nog dagenlang Suriname in zijn greep houden, met alle gevolgen vandien voor de 22 verdachten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden