Bouteflika geeft Algerije weer hoop

Het verzoeningsproces in Algerije heeft belangrijke impulsen gekregen dankzij de nieuwe president Bouteflika. Met zijn komst lijkt er een einde te zijn gekomen aan de dominantie van de éradicateurs, zij die de islamisten met wortel en tak willen uitroeien....

Van onze buitenlandredactie Fred de Vries

Het is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk. In twee maanden tijd heeft de nieuwe Algerijnse president Abdelaziz Bouteflika voor elkaar wat zijn voorganger Liamine Zeroual in zeven jaar niet is gelukt: er is een werkelijke kans op verzoening en vrede.

Er komt een amnestieregeling voor de strijders van het AIS, de gewapende tak van het Islamitisch Heilsfront FIS. Bouteflika heeft zijn presidentschap verbonden aan goedkeuring van een dergelijk wetsvoorstel. Tevens zullen spoedig duizenden gevangen islamistische activisten worden vrijgelaten.

Daarnaast zal FIS-leider Abassi Madani vrijwel zeker van zijn huisarrest worden verlost. Wat er met zijn veel radicalere collega Ali Belhadj gebeurt, is nog onduidelijk. Mogelijk wordt diens gevangenschap omgezet in huisarrest.

Bouteflika begon zijn presidentschap met een jankend vals akkoord. Hij was bij de verkiezingen van 15 april de enige kandidaat, omdat zijn zes concurrenten zich de dag ervoor hadden teruggetrokken vanwege fraude. Het was toen al enige tijd duidelijk dat Bouteflika 'de kandidaat van het leger' was, en dat hij hoe dan ook president zou worden.

Wat dat betreft is er in Algerije weinig veranderd: een machtige factie binnen de legertop, Le Pouvoir, deelt nog altijd de lakens uit. Maar Bouteflika is uit ander hout gesneden dan zijn voorganger Zeroual. Die was zelf een generaal en was door de militairen neergepoot omdat hij geen bedreiging vormde voor de status quo. Toen zijn clan te veel aspiraties en initiatieven toonde, werd Zeroual gedwongen vervroegde verkiezingen uit te schrijven.

Ook Zeroual probeerde tijdens zijn bewind vrede te bewerkstelligen, maar werd daarbij steeds tegengewerkt door de concurrerende militaire clan. Zodra Zerouals adviseurs geheime besprekingen met de islamisten voerden, nam het 'terroristisch geweld' in alle hevigheid toe, hetgeen de éradicateurs, zij die uitroeiing van het islamistisch gevaar voorstaan, een alibi verschafte hardere maatregelen tegen de islamisten te nemen.

Bouteflika is geen militair. Hij is een gehaaide diplomaat; tijdens het 'gouden tijdperk' van president Boumedienne in de jaren zeventig was hij minister van Buitenlandse Zaken. Het staat buiten kijf dat hij de in Algerije onontbeerlijke steun van een groep militairen geniet. Het was de machtige generaal b.d. Belkheir die hem ertoe overhaalde zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen.

Bouteflika stemde toe, maar maakte meteen duidelijk dat hij een onafhankelijkere koers zou varen dan Zeroual. Hij 'eiste' dat hij met ruime meerderheid zou worden gekozen en dat de opkomst groot zou zijn. De autoriteiten zorgden er braaf voor dat de cijfers die eisen inhoud gaven.

Een en ander maakt duidelijk hoe gebrand de militairen erop waren Bouteflika als president te hebben. Want Le Pouvoir heeft geloofwaardigheid nodig. Algerije is onder de ongeloofwaardige Zeroual op dood spoor beland. Het land zit in een diepe sociale en economische crisis. Verscheidene islamistische guerrillagroepen moorden nog altijd door. En dissidente militairen brengen via het Internet allerlei gevoelige informatie over de geheime dienst naar buiten.

Bouteflika geeft Algerije in binnen- en buitenland het benodigde krediet. Hij is bereid taboes te doorbreken en neemt het wat nauwer met de waarheid. Zo baarde hij dit weekeind opzien door een slachtofferaantal van de burgeroorlog te noemen dat ruim drie keer zo hoog lag als het officieel gehanteerde cijfer. Nog opmerkelijker was zijn uithaal naar de éradicateurs binnen het leger toen hij zei dat de annulering van de door het FIS gewonnen verkiezingen van december 1991 'een daad van geweld' was. De annulering leidde tot de burgeroorlog.

Bouteflika's tactiek is erop gericht eerst verzoening te bewerkstelligen en een einde te maken aan het gewapend verzet. Het Algerijnse leger zal met behulp van de gerehabiliteerde AIS-strijders de resterende islamistische groepen als de GIA aanpakken.

Zodra het geweld is afgelopen en er sprake is van een aanzet tot verzoening, moet de economie nieuw leven worden ingeblazen en kunnen buitenlandse investeringen worden aangetrokken.

En wie weet, is Algerije daarna misschien wel rijp voor werkelijk eerlijke verkiezingen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden