Botwinniks specialiteit, niet dat voorzichtige

In zijn boek My Great Predecessors legt Gari Kasparov uit waarom zo veel scherpe openingsvarianten de naam dragen van Michail Botwinnik. Toen de oud-wereldkampioen rond 1935 de internationale arena betrad, was voorzichtigheid de norm. Met wit was het gebruikelijk risico's te mijden en het was bijna ondenkbaar om met zwart onvervaard op winst te spelen.


Botwinnik bracht zijn tegenstanders uit hun evenwicht door ook met zwart onmiddellijk de strijd om het initiatief aan te gaan. Zowel tegen 1. e4 als 1. d4 bouwde hij een voortreffelijk uitgewerkt repertoire op, dat hem vele winstpartijen opleverde die al in de opening werden beslist.


Toen de internationale contacten na de Tweede Wereldoorlog werden hersteld, merkten de West-Europeanen en Amerikanen dat de Botwinnikmethode hen op achterstand had gezet. In de radiomatch tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten in september 1945 (eindstand 15,5-4,5) maakte de Amerikaan Arnold Denker aan het eerste bord kennis met een specialiteit van Botwinnik.


Denker - Botwinnik


Radio match VS-USSR 1945


1. d4 d5 2. c4 e6 3. Pc3 c6 4. Pf3 Pf6 5. Lg5 dxc4 6. e4 b5 7. e5 h6 8. Lh4 g5 9. Pxg5 hxg5 10. Lxg5 Pbd7


Tegenwoordig gesneden koek. In 1945 keek Denker er vreemd van op.


11. exf6 Lb7 12. Le2


De praktijk heeft geleerd dat wit hier 12. g3 moet spelen.


12. Db6 13. 0-0 0-0-0 14. a4


Beter is volgens Kasparov 14. Lf3.


14 ... b4 15. Pe4 c5 16. Db1?


Alleen met 16. Pd2 mag wit hopen op de been te blijven.


16 ... Dc7 17. Pg3 cxd4 18. Lxc4 Dc6 19. f3 d3! 20. Dc1 Lc5+ 21. Kh1 Dd6 22. Df4


Zie diagram 1


22 ... Txh2+! 23. Kxh2 Th8+ 24. Dh4 Txh4+ 25. Lxh4 Df4


Wit geeft op.


Met deze vernietigende overwinning was de Botwinnikvariant in het Damegambiet geboren. Duizenden partijen zijn ermee gespeeld en alle topgrootmeesters hebben zich ermee beziggehouden. Tegenwoordig neigt de theorie ernaar wit voordeel toe te kennen, maar de vertakkingen zijn zo gecompliceerd dat de variant nog steeds populair is.


In de slotronde van het Bataviatoernooi stond in de partij tussen Sipke Ernst en Twan Burg veel op het spel. Ernst wilde een mislukt toernooi enigszins goedmaken, Burg zou bij winst een grootmeesterresultaat behalen. Oftewel: de Botwinnikvariant schikte beiden uitstekend.


Ernst - Burg


Amsterdam 2014


1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pf3 d5 4. Pc3 c6 5. Lg5 dxc4 6. e4 b5 7. e5 h6 8. Lh4 g5 9. Pxg5 hxg5 10. Lxg5 Pbd7 11. exf6 Lb7 12. g3 c5 13. d5 Db6 14. Lg2 0-0-0 15. 0-0 b4 16. Pa4 Db5 17. a3 Pb8 18. axb4 cxb4 19. Dd4 Pc6 20. dxc6


Dit dameoffer werd in 1990 voor het eerst gespeeld in een correspondentiepartij Krausser - Günther.


20 ... Txd4 21. cxb7+ Kb8 22. Le3 e5 23. Tfc1


Ernst was vergeten hoe het verder ging. Krausser speelde 23. b3! c3 24. Tad1 Lh6 25. Lxd4 exd4 26. Txd4 c2 27. Tc4 c1D 28. Tfxc1 Lxc1 29. Txc1 Td8 30. Pc5 a5 31. h4 Ka7 32. Pa4 Td5 33. Pb6! 1-0.


23 ... Lh6 24. f4 Thd8 25. Te1


Hij erkent dat zijn 23ste zet niet de kern van de stelling raakte. Zwart had nu groot voordeel kunnen behalen met 25 ... exf4 26. Lxd4 Txd4 (27. Pc5? Dxc5 28. Te8+ Td8+ en wint).


25 ... Lf8? 26. fxe5 a5 27. Kh1 T4d5 28. Lf4 Ka7


Hierna wordt de verdediging te moeilijk. Beter was 28 ... Td3.


29. e6! fxe6 30. b8D+ Txb8 31. Txe6 Tbd8 32. Le3+ Td4?


Beter is 32 ... Kb8 33. Tb6+ Dxb6 34. Pxb6 Td1+ 35. Txd1Txd1+ 36. Lg1 Ta1 en zwart leeft nog.


33. h4 Lc5 34. Pxc5 Dxc5


Zie diagram 2


35. f7


Met de dodelijke dreiging 36. Te8.


35 ... c3 36. bxc3 Dxc3 37. Lxd4+ Dxd4 38. Txa5+ Kb8 39. Tb5+ Kc8 40. Tc6+ Kd7 41. Tb7 Mat

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.