Botsende stijlen uit het Interbellum

Ze schreef dat ze zich 'naar het tegengestelde' van Mondriaan bewoog. Maar ook dat ze 'een groot respect' bleef koesteren 'voor deze eenzame figuur'....

Strijd was er volop in de kunst gedurende de periode tussen de twee wereldoorlogen. Een grote verscheidenheid van richtingen en stijlen weerspiegelde de geestesgesteldheid van het Interbellum. Het geloof in een betere toekomst voor de mensheid botste op het verlammend pessimisme die de politieke en economische ontwikkelingen naar boven brachten.

In 1928 organiseerden Nederlandse kunstenaars een tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam waarin de veelzijdigheid in de eigentijdse architectuur en de schilder- en beeldhouwkunst aan de orde kwamen. Charley Toorop was de spil tijdens de voorbereidingen en bracht uiteenlopende geesten als de Stijlkunstenaars Bart van der Leck en Piet Mondriaan, realisten als Carel Willink en Kasper Niehaus, socialisten onder wie Peter Alma, ontwerpers en architecten zoals Gerrit Rietveld en J.J. Oud bijeen.

Lopend door de tentoonstelling die nu in het Haags Gemeentemuseum te zien is onder de titel 1920-1940: kunst uit het Interbellum, kun je je voorstellen hoe destijds al het nieuwe het publiek in verwarring bracht. Voor ons is het meeste wat voor deze tentoonstelling uit de depots van het Gemeentemuseum is opgediept, vertrouwd onderdeel geworden van de geschiedenis.

Dat het toch mogelijk is om met frisse ogen naar de beeldende kunst, vormgeving, fotografie en mode uit deze periode te kijken, komt door de strikt chronologische opstelling. Per zaal wordt telkens een tijdspanne van vijf jaar belicht.

Het is een reis terug in de tijd - wij kijken zoals tijdgenoten tegen de nieuwe kunst moeten hebben aangekeken. Het monumentale schilderwerk van Toorop naast het vrolijk surrealisme van Piet Ouborg, het realisme van Pyke Koch naast het expressionisme van Max Beckmann, de zware meubels van Hildo Krop naast het functionalisme van Rietveld.

Naast de bekende hoogtepunten uit de verzameling, zoals Bertha van Antwerpen van Pyke Koch, een Compositie met rood geel en blauw van Piet Mondriaan, het Klein café, draaideur van Max Beckmann is er veel aandacht voor zelden getoond werk uit het bezit van het museum.

Het stralende Appelboom van Charley Toorop uit 1934 bijvoorbeeld, of het grappige Katje in crocusveld van de expressionist Herman Kruyder. Van Hendrik Werkman is er naast enkele bekende abstracte druksels, een zeldzaam portret (Boer Bos) te zien.

Van Hildo Krop, die het meest bekend is als decorateur van openbare gebouwen, zijn enkele kleine beelden opgesteld, met als mooiste voorbeeld het ontroerende Omarming.

Een vergeten kunstenaar aan wie in deze tentoonstelling in een apart kabinet ruim aandacht wordt besteed is Jacoba van Heemskerck die tijdens haar leven weinig erkenning kreeg voor haar spontaan geschilderde abstracte doeken. Naast haar vrije werk wijdde Van Heemskerck zich aan het ontwerpen van interieurs en glas-in-lood ramen, waarin haar zwart omrande felgekleurde composities goed tot hun recht kwamen. Een voorbeeld daarvan, uit een villa in Voorburg, is op de tentoonstelling te zien, naast een ruime keuze uit de verzameling toegepaste kunst van het Gemeentemuseum. Van Stijlkunstenaar Vilmos Huszár is de blauwrode jongenskamer opgesteld, gemaakt in opdracht van de familie Bruynzeel.

De band tussen kunstenaars en hun trouwe verzamelaars en opdrachtgevers is een verhaal apart dat op deze tentoonstelling niet afzonderlijk wordt belicht. Uit de bijschriften kan niettemin worden opgemaakt dat er een kleine maar toegewijde groep is geweest die de bloei van de kunst in het Interbellum mede mogelijk heeft gemaakt.

Door de inrichting van de tentoonstelling waarin meubels, gebruiksvoorwerpen en schilderijen door elkaar zijn opgesteld, is het soms alsof we bij deze liefhebbers thuis rondlopen. De honderden werken maken Interbellum tot een mega-tentoonstelling, maar de indruk die bijblijft is er een van intimiteit en toewijding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden