Bots woorden over aanvaarding en spijt vallen goed

Nederland aanvaardt 17 augustus 1945 ‘moreel en politiek’ als de dag van de proclamatie van de republiek Indonesië, de vroegere kolonie Nederlands-Indië...

Bot kreeg van vele kanten waardering voor zijn uitlatingen. Zowel vanuit de de Tweede Kamer, als uit kringen van Indisch Nederland, voormalige militaire Indiëgangers en historici is er instemming op gereageerd.

Indonesische rebellen onder leiding van de latere president Sukarno en Hatta riepen in 1945, twee dagen van de capitulatie van Japan, de onafhankelijkheid uit. Het destijds ontstane machtsvacuüm in Nederlands-Indië maakte de proclamatie in door Sukarno en Hatta mogelijk. Veel Nederlanders zaten nog in de Jappenkampen.

Nederland droeg de souvereiniteit echter pas over op 27 december 1949, na onder meer de omstreden politionele acties. Bot zal woensdag in Jakarta aanwezig zijn bij de herdenking van het uitroepen van de republiek en is daarmee de hoogste Nederlandse vertegenwoordiger bij deze gelegenheid ooit, al waren er altijd wel vertegenwoordigers van de ambassade bij de plechtigheid. Bots reis houdt echter geen verdere erkenning van de datum in. De republiek erkennen heeft Nederland in 1949 gedaan en dat kun je geen twee keer doen, aldus de bewindsman na afloop in het NOS-journaal.

Hij zal in Jakarta wel zijn spijt uiten over de gebeurtenissen tussen 1945 en 1949, al zitten excuses voor het Nederlands handelen er niet in: ‘Aanvaarding in morele zin betekent ook dat ik mij zal aansluiten bij eerdere spijtbetuigingen over de pijnlijke en gewelddadige scheiding der wegen van Indonesië en Nederland. (...) Door de grootschalige inzet van militaire middelen kwam ons land als het ware aan de verkeerde kant van de geschiedenis te staan. (...) Pas achteraf is te zien dat de scheiding tussen Indonesië en Nederland langer heeft geduurd en met meer militair geweld gepaard is gegaan dan nodig was geweest. Dit is de boodschap die ik mee zal nemen naar Jakarta. Daarbij hoop ik vurig op het begrip en de steun van de Indische gemeenschap, de Molukse gemeenschap in Nederland en van de veteranen van de politionele acties’.

De toespraak van de bewindsman in het Nederlands Congres Centrum werd door de Indische Nederlanders bij de herdenking van de Japanse capitulatie met luid applaus verwelkomd. Brigade-generaal R. Boekholt, jarenlang dè spreekbuis van Indisch Nederland, reageerde enthousiast: ‘Geweldig. Eindelijk iemand van gezag, die ook zelf alles in de Archipel heeft meegemaakt, die duidelijk zegt waar het om gaat. Het gaat niet om erkenning maar om aanvaarding. Nederland heeft de datum van 17 augustus altijd aanvaard, we zijn op die dag altijd op de receptie geweest.’ Erkenning zou volgens Boekholt te sterk en te actief zijn uitgedrukt en zou volgens hem een schuldbekentenis inhouden en om genoegdoening vragen.

Ook voorzitter M. Vis van de Vereniging Oud Militairen Indiëgangers (VOMI) is te spreken over de woorden van Bot. ‘Hij doet recht aan zowel de veteranen als de Indonesiërs.’ Beide partijen werden eerder door de halfslachtige houding van Nederland tekort gedaan, vindt Vis. Ook voor Vis is het belangrijk dat het om ‘aanvaarden’ en niet om ‘erkennen’ gaat.

Het gaat voor de veteranen de goede kant op, aldus Vis: ‘Minister Zalm heeft op de veteranendag al gezegd dat de Indiëgangers hun plicht hebben gedaan, nu is er nog een sluitstuk nodig: de koningin die bij hun jaarlijkse herdenking in Roermond aanwezig is.’

Ook na afloop van de plechtigheden in Den Haag, met als hoogtepunt de kranslegging door de koningin bij het monument voor de slachtoffers van de oorlog met Japan, was er eigenlijk geen kritiek op Bot te horen. De deelnemers aan de plechtigheden smulden in het Congres Centrum van een Indische maaltijd en maakten een dansje op de tonen van ‘ Diep in mijn hart kan ik niet boos zijn op jou’.

In de wandelgangen viel op te maken dat ook de Indische achtergrond van minister Bot zelf een grote rol heeft gespeeld bij de aanvaarding van zijn woorden. Bot zal als kleine jongen in Jappenkamp Tjideng. Ook buiten de kring van direct betrokkenen was er lof voor Bot. Tweede-Kamerlid Koenders van de PvdA noemde een en ander een ‘zuiverende stap in de richting van Indonesië’.

Zijn VVD-collega Van Baalen heeft er geen problemen mee: ‘Ik leg de speech van de minister wel zo uit dat de Nederlandse regering tegelijkertijd de oud-strijders in ere houdt.’ CDA-Kamerlid Haverkamp noemde de uitlatingen van Bot verstandig en ‘een goed moment voor een nieuwe richting in de relatie met Indonesië’.

NIOD-directeur J. Blom wees erop dat de woorden van Bot ‘een stap zijn in de normalisering en verbetering van de betrekkingen met Indonesië’. Oud-hoogleraar vaderlandse geschiedenis J. Bank noemde de spijtbetuiging ‘toch wel bijzonder en een halve stap verder’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden