Opinie

'Botox? Ga eerst naar een psychiater'

Het probleem bij veel mensen die een plastisch chirurg bezoeken betreft niet hun uiterlijk, maar hun zelfbeeld. 'En daarom zou psychotherapie voorrang moeten krijgen op ingrepen aan het lichaam', stelt psychiater Bram Bakker.

Een vrouw krijgt een botox-behandeling. Beeld AFP

In het Volkskrant Magazine van afgelopen zaterdag (12 mei 2012) stond een verhaal, met foto's, over mannen die botox gebruiken. En fillers, en nog wat andere technieken om er jonger uit te zien. Of minder oud. Eén van de mannen was in therapie, volgens zijn therapeut vanwege een dwangstoornis, vertelde hij in het artikel. Daar kon ik me wel wat bij voorstellen. En het zal wel met beroepsdeformatie te maken hebben, maar bij een paar andere mannen die aan het woord kwamen vroeg ik me eveneens af of ze psychisch wel helemaal in orde waren.

Het probleem bij veel mensen die een plastisch chirurg bezoeken betreft niet hun uiterlijk, maar hun zelfbeeld. En daarom zou psychotherapie voorrang moeten krijgen op ingrepen aan het lichaam. Het risico dat er zelfbeschadiging plaatsvindt in plaats van een cosmetische correctie is anders te groot. Het is zelfs bekend dat veel mensen na hun eerste cosmetische operatie nog veel meer van dergelijke ingrepen ondergaan.

Identiteit
Mensen die zichzelf accepteren zoals ze zijn, met al hun sterke en zwakke punten, gaan aanmerkelijk gelukkiger door het leven dan mensen die twijfelen aan hun identiteit. De laatste categorie is meestal niet alleen onzeker over het eigen uiterlijk, maar twijfelt bijvoorbeeld ook aan intelligentie en sociaal functioneren.

Onzekerheid kan zich in vele gedaanten voordoen. De vraag of een oppervlakkige ingreep daar structureel verbetering in kan betekenen zal in meerderheid negatief beantwoord moeten worden.
In een tijd waarin het uiterlijk steeds meer gemanipuleerd kan worden is de verleiding om daarin een oplossing voor onzekerheid te zoeken steeds sterker geworden. De marktwerking drijft ons naar de cosmetische industrie, als zou daar de oplossing liggen voor de onvrede met onszelf.

In de psychiatrie bestaat al heel lang een diagnose met de prozaïsche naam dysmorfofobie. In het Engels spreekt men van body dysmorphic disorder (BDD) en de meest kernachtige definitie luidt: ingebeelde lelijkheid. Het wordt beschouwd als een vrij zeldzame ziekte, maar wel eentje die grote impact kan hebben. De obsessie met de veronderstelde afwijking aan het lichaam kan namelijk het hele dagelijkse leven in beslag gaan nemen en daarmee ieder levensgeluk in de weg staan. Zo had ik ooit een patiënte die uiteindelijk zelfmoord pleegde toen er geen arts te vinden bleek die haar neus net als zij ook zeer afwijkend vond. Daarmee werd het onmogelijk om een operatie te ondergaan, en dat leidde tot een zelfgekozen dood.

Als je iedere rimpel beschouwt als een afwijking die behandeling behoeft, wordt het onderscheid met dysmorfofobie wel heel klein. En vanuit dat perspectief is het jammer dat er artsen bereid zijn om vrijwel ieder verzoek tot aanpassing van het lichaam te honoreren, als er maar betaald wordt.

Zelfbeeld
Op deze manier zal het aantal mensen met een ongezonde preoccupatie met het uiterlijk steeds verder toenemen, met alle gevolgen van dien. Zeker als de ontwikkelingen aan de binnenkant geen gelijke ontwikkeling doormaken, dreigt een situatie dat perfect gerestylde mensen evengoed ernstige depressief worden. Omdat ze niet hebben ingezet op hun belangrijkste probleem: het gebrekkige zelfbeeld. Als je tevreden kunt zijn met jezelf heb je geen botox meer nodig.

Bram Bakker is psychiater en columnist voor Volkskrant.nl.

 
Het is jammer dat er artsen bereid zijn om vrijwel ieder verzoek tot aanpassing van het lichaam te honoreren, als er maar wordt betaald.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden