Bot wapen

AAN de vooravond van de Golfoorlog woedde onder meer in Nederland een heftig debat. Tegenstanders van het gebruik van geweld om Irak te dwingen zich terug te trekken uit Koeweit, wilden afwachten of de sancties die de VN na de bezetting van Koeweit tegen Saddam Hussein hadden uitgevaardigd effect zouden...

De toenmalige voorstanders van militair optreden betoogden daarentegen dat het geruime tijd kon duren, voordat de sancties zouden werken. De Golfoorlog werd door Irak verloren; Koeweit herkreeg zijn onafhankelijkheid. Maar Saddam Hussein bleef. Wat ook bleef, waren de VN-sancties, die officieel tot doel kregen Saddam te dwingen tot ontmanteling van zijn massavernietigingswapens, en impliciet ook waren gericht op het ten val brengen van de Iraakse dictator.

Inmiddels zijn we bijna tien jaar verder en moet helaas worden geconstateerd dat met het sanctieregime geen van beide doelen is bereikt. De VN-wapeninspecteurs zijn Irak uitgezet, terwijl er aanwijzingen zijn dat dit land nog steeds over biologische en chemische wapens beschikt. En Saddam zit nog altijd stevig in het zadel.

VN-secretaris-generaal Kofi Annan heeft terecht de vraag opgeworpen of het handhaven van de sancties tegen Irak nog zinvol en te verantwoorden is. Critici van de economische sancties (tegen Irak, maar ook tegen Servië) wijzen er al lang op dat die de burgerbevolking meestal zwaarder treffen dan het regime waartegen ze zijn gericht.

Die kritiek doet terzake. Er is reden om in de toekomst terughoudender te zijn met het toepassen van het botte sanctie-wapen. Het nemen van ingrijpende economische strafmaatregelen voor onbepaalde duur brengt grote politieke en humanitaire risico's met zich mee. Er valt veel voor te zeggen om alleen specifieke sancties in te stellen, die de leden van de betreffende regeringselite pijn doen. Te denken valt aan een wapenembargo, het bevriezen van financiële tegoeden en het tegengaan van buitenlandse reizen.

Een complicatie bij het intrekken van sancties zonder dat het doel is bereikt, is dat de dictators in kwestie dit zullen uitleggen als een grote overwinning. Of de eigen bevolking dat ook zo ziet, zal per geval verschillen. In Servië bijvoorbeeld zou verlichting en toespitsing van het sanctieregime de positie van het Milosevic-regime wel eens verder kunnen ondermijnen.

In Irak ligt het minder eenvoudig. De greep van het regime op de bevolking is vrijwel totaal. Er is geen enkele garantie dat Saddam de vergrote speelruimte niet gebruikt om zijn massavernietingswapens te perfectioneren en met hernieuwde kracht naar de hegemonie in het Midden-Oosten te streven. Toch zal er iets moeten gebeuren, want de humanitaire situatie in Irak is onduldbaar geworden. Verlichting van de sancties in ruil voor de toelating van een nieuw team van VN-wapeninspecteurs ligt voor de hand. Blijft de vraag of Saddam met die bescheiden voorwaarde zal instemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden