Bossche Gabbi Wierenga biedt vrouwelijke vluchtelingen onderdak 'Verkrachting is politiek vluchtmotief'

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) doet slecht werk, vindt Gabbi Wierenga. Zij biedt onderdak aan uitgeprocedeerde asielzoeksters die op straat worden gedumpt....

Van onze verslaggeefster

Wil Thijssen

DEN BOSCH

'Een vrouw probeert beschaamd duidelijk te maken dat ze door vijf soldaten op een smalle weg is verkracht. Waarop de contactambtenaar van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) zegt: vííf soldaten? Weet u zeker dat het geen brede weg was?'

De anekdote komt uit de mond van Gabbi Wierenga (37), die onderdak biedt aan vrouwelijke vluchtelingen en hun kinderen. Ze hekelt de manier waarop vrouwen worden verhoord als ze asiel aanvragen.

'Deze vrouwen zijn vaak verkracht als vergelding voor de politieke daden van hun man. Verkrachting is in veel landen een bloedschande voor de hele familie. Daarover wordt niet gepraat en in veel gevallen wordt de vrouw vermoord. Als ze geluk heeft kan ze vluchten, en zo iemand moet tegen een wildvreemde ambtenaar de meest schunnige details vertellen? Natúúrlijk durven ze dat niet.'

In haar rijtjeshuis in Den Bosch staan soep, brood en een bed klaar voor iedere vrouw die 'op straat is gedumpt'. Om te voorkomen dat deze vrouwen zich gaan prostitueren, biedt Wierenga hun onderdak tot ze bereid zijn hun relaas te vertellen. Dat verhaal tekent ze op, woord voor woord, uur na uur. Dikke dossiers vullen de kasten in haar kamer.

'Pas na weken, soms na maanden komen de verhalen los. Veel vrouwen zijn besneden en ritueel dichtgenaaid. Dus er is veel kapot als zo'n vrouw is verkracht. Dat is de meest pijnlijke vorm van vernedering. Dat weet justitie, maar die vrouwen worden nog steeds afgewezen omdat ze dit niet bij hun eerste aanmelding vertellen. Maar het is toch niet voor niks dat Nederlandse meisjes vijftien jaar de tijd krijgen om aangifte van verkrachting te doen?'

Met haar dossiers gaat Wierenga naar advocaten en de IND. Van de 160 vrouwen die jaarlijks bij haar op de stoep staan, krijgt ze er ongeveer 120 terug in de asielprocedure. Sommigen hebben inmiddels een status gekregen, meestal op 'humanitaire' gronden.

'Daar erger ik me aan', zegt Wierenga. 'Verkrachting wordt hier niet als politiek vluchtmotief erkend, terwijl deze vrouwen juist worden verkracht vanwege de politieke daden van hun man. Maar dan geldt het regeltje: de aandacht van autoriteiten is niet op jou persoonlijk gericht. Met andere woorden: zoek het maar uit.'

Nederland heeft zich met de ondertekening van het slotdocument van de VN-vrouwenconferentie in 1995 verplicht tot het nemen van maatregelen tegen seksueel geweld, en beloofd slachtoffers uit andere landen te erkennen als vluchteling. Omdat dit volgens Wierenga niet wordt nageleefd, heeft ze het Vrouwen Actie Steunpunt (VAST) opgericht.

Tijdens een overleg tussen VAST en het ministerie van Justitie begin dit jaar heeft staatssecretaris Schmitz erkend dat de contactambtenaren van de IND niet capabel zijn om de vluchtredenen van vrouwen te signaleren. Schmitz beloofde dat er eind april van dit jaar nieuwe richtlijnen zouden verschijnen, maar ook daar heeft Wierenga weinig van gemerkt.

'Ook nu nog pikken contactambtenaren geen signaalwoorden op zoals lastiggevallen. En doen ze niks met non-verbale communicatie zoals huilen, of schrikken ze als ze zo'n vrouw een hand geven. Anderen zagen juist vreselijk door over seksueel geweld, die willen alles weten, terwijl mannen níet hoeven uit te leggen waarom hun nagels zijn uitgetrokken of hun teelballen zijn gebrandmerkt.'

Wat zou Justitie dan wél moeten doen?

'Contactambtenaren moeten het fatsoen hebben om deskundige mensen bij verkrachtingszaken te betrekken. Daarbij zouden ze kunnen beginnen bij de jeugd- en zedenpolitie. Die is daarin getraind. Of iemand bij het gesprek uitnodigen van Vrouwen tegen seksueel geweld.

'De tijdsdruk is te groot en het aantal ambtenaren te klein. Ik doe er veertig uur over om het verhaal van één vrouw op te schrijven. Justitie behandelt tientallen vrouwen binnen 24 uur. '

Omdat Wieringa's huis te klein is om alle asielzoeksters te kunnen huisvesten, heeft zij in Den Bosch een opvanghuis geopend met de naam Hakuna Matata. Dat is Swahili voor 'hier geen zorgen'. De vrouwen verblijven er illegaal, maar daar doet de Bossche vreemdelingenpolitie niet moeilijk over.

'We worden gedoogd. De politie ziet ook onder welke vreselijke omstandigheden de vrouwen hier soms op de stoep staan, met verwondingen en uitgehongerde kinderen. Sterker nog: de IND en de vreemdelingenpolitie sturen soms mensen naar mij door. Dus dan is iederéén fout. Niet alleen ik.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden