Bosnische vrouw overleefde oorlog te midden van beren en wolven

Rajko Pejic uit het dorpje Cvitovici in centraal-Bosnië was op jacht. Hij hoopte wilde zwijnen te zullen aantreffen, maar zag ook uit naar beren en wolven, want daarvan zijn er heel wat te vinden in de bossen en verlaten dorpen in de centraal-Bosnische hoogvlakte....

The Guardian

JAJCE

Hij was er bepaald niet op verdacht dat hij plotseling zou stuiten op een ineengedoken vrouw. Ze verstijfde van schrik, toen hij iets naar haar riep. In het licht van de vroege ochtend ontwaarde hij een pezige, tamelijk donkere vrouw in lompen. Toen ze zei dat ze Zejna Elkaz heette, viel hij bijna flauw.

De laatste keer dat iemand de 46-jarige mevrouw Elkaz had gezien, was meer dan drie jaar geleden. Op 2 november 1992, de dag dat gewapende Bosnische Serviërs het dorp Cvitovici in een puinhoop veranderden, ontvluchtte zij de plek van het bloedbad.

Ook andere dorpsbewoners wisten te ontsnappen; ze kwamen terecht in vluchtelingenkampen. Sommigen, onder wie Rajko Pejic, zijn de laatste tijd naar hun dorp teruggekeerd. Mevrouw Elkaz verdween spoorloos en na vier bitterkoude winters werd algemeen verondersteld dat ze dood was.

Zelfs in een oorlog vol extreme gebeurtenissen en wreedheden is het verhaal van haar overleving uitzonderlijk. Drie jaar en acht maanden leefde ze tussen de beren en wolven; ze at paddestoelen, noten en bessen en overwinterde in een onderkomen, gemaakt van takken en geplastificeerd zeildoek. 'Soms was het zo koud, dat als ik probeerde mijn sokken uit te trekken de huid meekwam', vertelt ze in het huis van een vriend in Jajce, waar ze wat op krachten aan het komen is.

De wolven en beren hebben haar nooit aangevallen. 'Sommige beren waren reusachtig groot - ze wogen minstens tweehonderd kilo - en het is voorgekomen dat ze me tot op anderhalve meter naderden. Maar dan bonkte ik op een stuk plastic en renden ze snel weg.'

'Ik ben nooit bang voor ze geweest. We leerden samen te leven. De beren hadden de gewoonte in bomen te klimmen en een tak af te breken. Daarna gingen ze op de grond de vruchten zitten opeten. Ze lieten altijd wat vruchten achter, die denk ik voor mij bestemd waren.'

Bang was ze wel voor de Cetniks, de Servische strijders. Die sloten in november 1992 elf bewoners van Cvitovici op in een huis en gooiden vervolgens een granaat naar binnen. De moeder van mevrouw Elkaz en zes anderen kwamen hierbij om. Zelf kon ze ontsnappen.

Ze was zo bang dat ze eerst weigerde Rajko Pejic te geloven, toen hij haar vertelde dat de Serviërs uit het gebied waren verdreven en dat er een vredesakkoord was ondertekend. Wat ze evenmin kon begrijpen, was waarom er in Jajce, als de Serviërs daar verjaagd waren, alleen nog Kroaten waren en geen Moslims. Tijdens haar geïsoleerde bestaan in de bossen was er niets tot haar doorgedrongen van de oorlog tussen Moslims en Kroaten die 1993 midden-Bosnië verscheurde.

Ze praat zachtjes, houdt af en toe een hand voor haar gezicht en draait zich, verlegen, half af. In de bossen waren de vogels haar enige gesprekspartners.

Ze logeert nu bij een vroegere buurman, een Moslim, Rifet Mesinovic. Hij houdt vol dat hij altijd geloofd heeft dat ze terug zou komen. 'De meeste mensen uit Cvitovici zeiden dat ze dood was. Maar zo'n 30 procent van ons had het gevoel dat ze het had overleefd. Ze was altijd al een taaie, iemand die haar eigen weg ging. Ze is nooit getrouwd, had geen kinderen, ze woonde samen met haar moeder.'

Dokter Enes Ribic, ook een teruggekeerde Moslim, onderzocht haar. Hij stond versteld van haar vastberadenheid. 'Ze heeft een sterke persoonlijkheid', zegt hij, 'ze begrijpt alles'.

'Of ze normaal is? Ik zou zeggen dat ze een stuk normaler is dan de rest van ons. Alleen in biologisch opzicht is ze ongewoon. In de literatuur heb ik geen ander voorbeeld gevonden van een vrouw die zo lang onder dit soort omstandigheden overleefde.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden