Bosnië-overleg verkeert in laatste, kritieke uren

Onder zware Amerikaanse druk is een verdrag om een einde te maken aan de ruim vier jaar durende, bloedige oorlog in Bosnië onder handbereik gekomen....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

Op de zwaar bewaakte basis werden al voorbereidingen getroffen voor de ceremoniële parafering van een vredesverdrag, vandaag in een van de hangars. Op verzoek van de leider van de onderhandelingen, de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Holbrooke, keerde de Kroatische president Tudjman zondag terug naar Dayton. 'Als er niets te ondertekenen viel, hadden zij mij niet verzocht terug te keren', aldus Tudjman.

Nicholas Burns, de woordvoerder van Buitenlandse Zaken, bevestigde dat de laatste, kritieke fase was aangebroken. Vanmiddag om vier uur Nederlandse tijd zullen de presidenten Milosevic van Servië, Izetbegovic van Bosnië en Tudjman van Kroatië mogelijk hun initialen zetten onder de blauwdruk van een vredesverdrag. Maar, zo waarschuwde Burns, we onderhandelen op het scherp van de snede en kunnen een verdrag niet garanderen, want er bestaan nog 'aanzienlijke verschillen'.

De druk werd opgevoerd na de aankomst van de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie, Christopher en Perry, op de luchtmachtbasis. Ook de Amerikaanse opperbevelhebber van de NAVO, generaal Joulwan, en de Nationale Veiligheidsadviseur Lake werden in Ohio gesignaleerd. De Amerikaanse regering streeft naar een allesomvattend, gedetailleerd verdrag en niet naar een algemene verklaring met alleen maar principes.

De onderhandelaars zouden in een marathon van twintig uur, die vrijdag begon en zaterdagmiddag eindigde, een reeks belangrijke kwesties hebben geregeld. Er zou overeenstemming zijn bereikt over een collectief presidentschap, het scheiden van de legers en de instelling van gedemilitariseerde zones. Daarnaast zou zijn afgesproken dat de Moslim-enclaves Srebrenica en Zepa in handen blijven van de Bosnische Serviërs. Gorazde, dat bijna ook door de Bosnische Serviërs was veroverd, blijft daarentegen een Moslim-stad.

Eerder waren er al akkoorden bereikt over een grondwet voor Bosnië, dat als soeverein land intact blijft, maar feitelijk wordt verdeeld tussen de Bosnisch-Kroatische Federatie en de Servische Republiek. Of de negentien dagen durende onderhandelingen op de luchtmachtbasis daadwerkelijk een allesomvattende doorbraak opleveren, hing zondagavond af van de laatste discussies over de 'landkaart' van Bosnië.

Deze onderhandelingen werden geleid door de Amerikaanse generaal Wesley Clark; ze spitsten zich toe op het grondgebied rondom Gorazde, dat in handen blijft van de Bosnische Serviërs, en de corridor tussen Servië en Banja Luka. De doorgang van Sarajevo naar Gorazde is voor de Bosnische president Izetbegovic een halszaak, zoals de doorgang van Servië naar Banja Luka dat zou zijn voor president Milosevic.

De spanning in de laatste fase werd zichtbaar door het onverwachte ontslag van de Bosnische minister van Buitenlandse Zaken, Muhamed Sacirbey. Deze in Amerika opgegroeide Bosniër zei plaats te willen maken voor een Bosnische Kroaat in de regering.

Sacirbey, die in de voorbereiding van de vredesbesprekingen een belangrijke rol heeft gespeeld, is in Dayton opzij geschoven door premier Haris Silajdzic. Silajdzic heeft een aanzienlijke machtsbasis in Bosnië en is daarom door onderhandelaar Holbrooke uitgekozen tot voornaamste gesprekspartner namens de Bosnische regering.

Sacirbey zou uit onvrede met de onderhandelingsresultaten zijn opgestapt. De Bosnische regering moet namelijk accepteren dat Bosnië dan niet in naam maar wel de facto wordt opgedeeld. De centrale regering zal in het bestuur van het land slechts een beperkte rol spelen.

Sacirbey vindt ook de teksten over de uitlevering van oorlogsmisdadigers te vaag. In het ontwerpverdrag wordt gesproken over 'het verlenen van medewerking' bij het vervolgen van oorlogsmisdadigers, onder wie generaal Mladic en de leider van de Bosnische Serviërs, Karadzic. De hoogste aanklager van het tribunaal in Den Haag, rechter Goldstone, heeft onlangs op het Witte Huis gepleit voor ondubbelzinnige afspraken over de uitlevering van aangeklaagde verdachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden