Bosbrand Australië zwaarste in dertig jaar

Australiërs ondervinden steeds meer last van de bos-branden die al zes dagen in het zuiden van het land woeden. De kritiek op premier Abbott zwelt aan.

Brandweermannen proberen het vuur onder controle te krijgen in Kersbrook, Zuid-Australië. Beeld Campbell Brodie/ Hollandse Hoogte

Grote en heftige bosbranden zullen Australië vaker teisteren, waarschuwen experts. Zuid-Australië kampt met de zwaarste bosbranden in dertig jaar. De branden bedreigen mensen en de natuur, maar ook de drinkwatervoorzieningen van het land.

In de staat South Australia woedt al zes dagen een brand, die al tientallen huizen en ruim 12 duizend hectare bos heeft verwoest. De lokale brandautoriteit vergeleek de branden deze week met Ash Wednesday in 1983, waarbij 28 doden vielen. Ditmaal zijn er geen dodelijke slachtoffers, maar wel 21 gewonden, vooral brandweerlieden.

De Australische premier Tony Abbott kreeg de afgelopen dagen kritiek omdat hij weinig oog had voor de vuurzee. Pas gisteren keerde hij terug van een rondreis in het Midden-Oosten naar Australië om getroffenen te bezoeken. Bij het geruststellen van de bevolking werd de premier geholpen door het weer: tijdens zijn bezoek viel lichte regen, waardoor de branden onder controle lijken. Daarmee is een noodscenario afgewend.

Abbott ziet bosbranden als 'onderdeel van het Australische leven', meldde hij in een veel aangehaald radio-interview. Een verband tussen de klimaatverandering en bosbranden is er volgens hem niet.

Onderdeel van de natuur

Hoogleraar meteorologie David Karoly van de universiteit van Melbourne laakt de houding van Abbott. Er zijn steeds vaker bosbranden, die bovendien intenser worden, zegt hij in een telefonisch interview. 'In de jaren zestig werd de Fire Danger Index ontwikkeld, met 100 als maximum om de ergst denkbare omstandigheden uit te drukken. Maar 100 wordt de laatste jaren steeds vaker gepasseerd. Rond Black Saturday in 2009, waarbij 173 mensen omkwamen, kwam de score zelfs meerdere keren boven 200.'

Hoewel de bosbranden vaker voorkomen, erkennen experts dat ze van oudsher onderdeel zijn van de Australische natuur. 'De meeste bossen zijn goed voorbereid op branden en hebben die zelfs nodig, maar afhankelijk van de boomsoort bijvoorbeeld niet vaker dan elke vijftig à honderd jaar', zegt bosbrandspecialist Philip Zylstra. De Australiër met Friese voorouders werkt aan de universiteit van Wollongong, vlak bij Sydney. 'Sommige zaden hebben een harde schaal die pas opent bij grote hitte. Maar de steeds frequentere branden kunnen op den duur desastreus zijn.'

Dat ziet Zylstra bij eucalyptusbossen in de staat Victoria. 'Zo'n bos kan herstellen doordat uit zaden nieuwe bomen kunnen kiemen. Maar daar moeten ze wel de tijd voor krijgen. Als de jonge bomen verbranden, kan het bos zich niet langer herstellen. Op die manier kunnen te snel opeenvolgende branden het ecosysteem definitief verwoesten.'

Overstromingen

De branden kunnen bovendien tot meer erosie en overstromingen leiden, stelt Cathelijne Stoof, bodemonderzoeker aan de Wageningen Universiteit. 'Door het ontbreken van een bladerdek bereikt meer regen de grond en hebben druppels meer impact. Bovendien kan de grond dankzij de hitte minder waterdoorlatend worden. Door deze combinatie spoelt grond veel makkelijker weg.'

Om het effect van bosbranden te onderzoeken liet Stoof in Portugal een stuk heide ter grootte van zeventien voetbalvelden afbranden. 'Uit meerdere brandexperimenten weten we dat vochtige bodems erg koel kunnen blijven tijdens een brand, soms niet warmer dan 15 graden', zegt ze. 'Maar bij droge bodems kan de temperatuur oplopen tot ruim 500 graden, waardoor ook ondergronds veel verbrandt. Juist in Australië is de grond vaak kurkdroog.'

De toenemende erosie brengt de drinkwatervoorziening in gevaar, zegt Stoof. 'Australië maakt voor zijn watervoorziening veel gebruik van oppervlaktewater, dat nauwelijks hoeft te worden gereinigd. De weggespoelde grond stroomt naar het laagste punt. Dat zijn vaak de stuwmeren waar het drinkwater uit wordt gehaald.' Het Millbrook-waterreservoir aan de rand van Adelaide (1,3 miljoen inwoners) is voorlopig buiten gebruik, omdat het door vuur werd omsloten.

Lauwe reactie op klimaatverandering

De centrum-rechtse regering van Australië doet weinig tegen klimaatverandering. Premier Tony Abbott erkent het fenomeen, maar wil de economie niet hinderen met maatregelen die klimaatverandering moeten tegengaan. Australië stoot per persoon meer CO2 uit dan de Verenigde Staten. Abbott en zijn minister van Milieu Greg Hunt zien bovendien geen verband tussen klimaatverandering en de recente bosbranden.

Net als andere sceptici stellen zij dat extreme bosbranden al in de 19de eeuw voorkwamen. Volgens klimaatonderzoeker Karoly klopt dit, maar hij wijst erop dat deze vaak bewust aangestoken werden om land te cultiveren. Bovendien was de brandweer toen minder goed voorbereid. De meeste Australiërs willen wel dat de overheid actie onderneemt. Bijna tweederde van de ondervraagden gaf halverwege 2014 tegenover het Lowy Institute aan dat hun overheid een voortrekkersrol moet innemen in de strijd tegen klimaatverandering.

Wijn

Ook Australische wijn lijdt onder de vele branden, zegt Stoof. 'Zo blijkt de rook in druiven terecht te komen. Daardoor krijgt wijn ook een rooksmaak. Het klinkt misschien best lekker, maar schijnt niet goed te zijn voor de kwaliteit.'

De trend keren is moeilijk, omdat de wereldwijde klimaatverandering de veroorzaker is. De effecten indammen kan wel, stelt Stoof. 'De bodem bedekken na een brand kan erosie tegengaan. En het uitdunnen van bestaande bossen helpt om de intensiteit van branden te beperken.'

Daarnaast moeten Australiërs meer rekening houden met het brandrisico, stelt Zylstra, die tien jaar als brandweerman werkte. 'Meer mensen gaan in de bush wonen. Hun huizen zijn niet te redden bij een bosbrand.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden