Bos wint, Balkenende beslist

De 'nieuwe PvdA' van Wouter Bos heeft woensdag een grote overwinning geboekt. Ze ging van 23 naar 42 Kamerzetels. Maar het is onzeker of de sociaal-democraten hun comeback kunnen omzetten in regeringsverantwoordelijkheid....

Verscheidene CDA-prominenten zetten de deur naar de PvdA open. CDA-leider Jan Peter Balkenende sloot eerder op de avond een voortzetting van de coalitie met VVD en LPF niet uit. Vannacht in het lijsttrekkersdebat zei hij dat de kiezers een terugkeer van de coalitie CDA-VVD-LPF 'niet zouden begrijpen'. De drie beschikken ook in de nieuwe Tweede Kamer nog over een meerderheid.

Balkenende wilde in het afsluitende lijsttrekkersdebat absoluut geen duidelijkheid geven. Hij zei niet als eerste naar de PvdA te kijken. 'Ik respecteer de kiezer, maar het gaat om de inhoud en of er vertrouwen is in elkaar. Er zijn grote verschillen. Het is niet in een paar weken te regelen.'

PvdA-leider Wouter Bos zei in Amsterdam dat de uitslag toont 'dat er in Nederland weer een draagvlak is voor een stabiel en progressief kabinet'. 'Het betekent niet dat we koste wat kost willen regeren.'

VVD-leider Zalm sloot gisteravond niet uit dat zijn partij in de oppositie terechtkomt. De VVD won vier zetels en komt op 28. Zalm: 'We hebben gewonnen, maar we hadden meer gewild.' VVD'er Hans Hoogervorst, demissionair minister van Financiën, noemde de uitslag ronduit teleurstellend en zei dat hernieuwde regeringsdeelname ver weg lijkt. 'We zijn slachtoffer geworden van de nek-aan-nekrace tussen CDA en PvdA.'

De LPF hield 8 van haar 26 zetels over, meer dan de peilers hadden voorspeld. LPF-lijsttrekker Mat Herben vond het resultaat meer dan bevredigend: 'De gevestigde orde is nog niet van ons af. We hebben een voet tussen de deur van de gevestigde politiek gekregen.' Hij speculeert al weken over voortzetting van de coalitie en ziet daar nu ook mogelijkheden toe.

Balkenende benadrukte gisteravond in Den Haag dat er tal van combinaties mogelijk zijn buiten een coalitie van CDA en PvdA, waarover hij zich al tijdens de campagne weinig enthousiast toonde. 'Aan het begin van de avond zag het ernaar uit dat alleen een coalitie met de PvdA tot de mogelijkheden behoorde. Later kwam ook een combinatie tussen CDA en VVD met D66 of met de LPF in beeld.'

Balkenende toonde zich vooral verheugd over de consolidatie van de winst die het CDA bij de vorige verkiezingen haalde. Hij feliciteerde de PvdA met zijn grote overwinning. 'Het is een mooie avond voor de PvdA.'

D66-leider Thom de Graaf zei gisteravond dat zijn partij met 6 zetels (een verlies van een zetel) niet zal meewerken aan een coalitie met CDA en VVD. 'Dan hebben we te weinig zetels om iets te kunnen betekenen. Ik zal de nieuwe fractie sterk adviseren er niet aan te denken. Bovendien: CDA en VVD willen door met het strategisch akkoord en daar hebben wij grote bezwaren tegen.'

De Graaf besloot later op de avond terug te treden als fractievoorzitter, toen definitief werd dat D66 een zetel kwijt is. Wel zei hij aan te willen blijven als Kamerlid. De gedoodverfde opvolger van De Graaf is Lousewies van der Laan.

Jeltje van Nieuwenhoven, tweede op de lijst van de PvdA, zei dat de harde campagne tussen haar partij en het CDA geen beletsel mag zijn voor een eventuele regeringscoalitie van beide partijen. 'Het CDA is democratisch genoeg om de wens van de kiezer serieus te nemen, ondanks de soms harde campagne.'

Ook oud-PvdA-premier Wim Kok zei dat de uitslag tot niets anders mag leiden dan een kabinet van CDA en PvdA. Iets anders 'zou een miskenning van deze uitslag zijn'. Femke Halsema van GroenLinks herinnerde Balken ende er in haar toespraak aan dat hij deelname van de LPF aan een nieuwe coalitie ongeloofwaardig had genoemd. 'Als er één haar op je hoofd is die eraan denkt, ben je volstrekt ongeloofwaardig.' Halsema sprak eveneens de hoop uit dat er een centrum-links kabinet komt. Ze zei blij te zijn dat 'links' als zodanig gegroeid is.

SP-leider Marijnissen gaat er ook van uit dat CDA en PvdA samen een kabinet gaan vormen. 'Dat wordt een centrum-linkse coalitie, die toch gewoon rechts beleid gaat uitvoeren.'

De kleine partijen deden het slecht te midden van het geweld van de groten. GroenLinks ging van 10 zetels naar 8. De SP wist ondanks veelbelovende peilingen slechts haar 9 zetels te behouden. D66 zakte van 7 naar 6 en de ChristenUnie van 4 naar 3. En Leefbaar Nederland verliest beide zetels in de Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden