Bos versus oud-links

Alles wijst op een overwinning van de PvdA op 7 maart. Maar hoe diep gaat de vernieuwing eigenlijk? Levert Bos behalve stemmen ook een nieuw programma?...

Zestig jaar is de Partij van de Arbeid en dat jubileum werdzaterdag onbekommerd gevierd. Het is gezellig in de partij vanWouter Bos. De partijleider wordt op handen gedragen. Degemeenteraadsverkiezingen van 7 maart lijken uit te lopen op eeneclatante overwinning.

Bos zelf wees er bescheiden op dat de partij allereerst deopdracht heeft de tweehonderd zetels verlies van 2002 terug tehalen. Inderdaad, de regeringspartij van Kok en Melkert kreegtoen een stevig pak slaag van vooral de Leefbaarbeweging enFortuyn.

Nu staat oppositiepartij PvdA er veel beter voor. Deregering-Balkenende is nauwelijks populairder dan de paarse clubvan Kok vier jaar geleden. De PvdA van Wouter Bos presenteertzich als het redelijke alternatief: gematigd, pragmatisch enluisterend naar de kiezer.

Op lokaal niveau is er, na een flinke schoonmaak onder degestaalde kaders, een nieuwe generatie Bos-achtige raadsleden enwethouders opgestaan die op dezelfde manier op zoek is gegaannaar het herstel van vertrouwen met de bevolking.

Dus dat ziet er voor de sociaal-democraten wel gezond uit voor7 maart. Maar intussen is het wel de vraag hoe diep devernieuwing van de Partij van de Arbeid eigenlijk gaat.

Wouter Bos trok op 8 februari in NRC Handelsblad ten strijdetegen oud-links in het algemeen en columniste Elsbeth Etty in hetbijzonder. Etty had beweerd dat de PvdA-leider in zijn boekje Ditland kan zoveel beter 'over tal van heikele kwesties twee of driemeningen ventileert waaruit ieder naar believen kan kiezen'. Alshet gaat om de solidariteit, spreekt Bos zichzelf volgens Ettytegen.

Enerzijds moet die solidariteit natuurlijk de hoeksteen vande sociaal-democratische politiek vormen. Maar anderzijds, erkentBos, is het hemd bij de mensen nader dan de rok. Dus, concludeertBos in zijn boekje, we moeten de verzorgingsstaat zó inrichtendat de mensen die de rekening betalen, de middengroepen dus, hetgevoel blijven houden dat ook zij van de collectieve en socialevoorzieningen profijt trekken. Lotsverbondenheid is uiteindelijkóók geworteld in welbegrepen eigenbelang.

Bos formuleert het dilemma in zijn antwoord op het'wensdenken' van Etty scherp. 'Haar reflex is klassiek: laten weonze morele afschuw uitspreken over dat welbegrepen eigenbelang,dan is het er niet. Laten we solidariteit vooral zien als ietsdat moreel hoogstaand is, dat het de hemd-is-nader-dan-derok-redeneringen overstijgt en uitschakelt.'

Terwijl oud-links als een struisvogel met zijn kop in het zandzit, vervolgt Bos zijn analyse. 'De betalers van solidariteitzijn in toenemende mate autochtoon en de ontvangers in toenemendemate onevenredig allochtoon. Deze kloof zal steeds moeilijker teoverbruggen zijn. En als de groep die het meest profiteert vandie solidariteit zich cultureel steeds verder verwijdert van dezebetalers, ontstaat bij hen het idee dat ze hun maatschappelijkeachterstandspositie vooral aan zichzelf te wijten hebben en datdie achterstand nauwelijks meer in te halen valt. Dan zal hetsteeds moeilijker blijken om de middengroepen te motiveren hunbijdrage te blijven geven aan de instandhouding van diesolidariteit.'

Dit is een realistische analyse, waarmee Bos het zichzelf nietgemakkelijk maakt. Want enerzijds impliceert Bos dat hij collectieve voorzieningen niet wil privatiseren, vanwege delotsverbondenheid. En anderzijds kan er ook niet nog meer geldnaar de onderklasse, zeker als het niet aantoonbaar helpt.

Toch kruipt het bloed waar het niet gaan kan. Zo wil Bos meercollectieve middelen investeren in het vmbo en minder in hethoger onderwijs. Met andere woorden: pas in hetverkiezingsprogramma van de PvdA zal blijken of Bos zijn visieover het welbegrepen eigenbelang van de middenklasse in deverzorgingsstaat ook kan operationaliseren.

Net op het moment dat de krant waarin Bos oud-links de orenwast bij de liberale abonnees naar binnen gleed, klonk hetoud-linkse lied uit volle borst in de Haagse Lutherse kerk. Daarhield Han Noten, de fractievoorzitter van de PvdA in de EersteKamer, de jaarlijkse Drees-lezing, met Agnes Jongerius van de FNVals support act (zie Forum van 10 februari).

Noten en Jongerius hekelden om het hardst de verwaarlozingdoor alle partijen (inclusief dePvdA) van de allochtonen, die'buitengesloten' en 'in een hoek gezet' worden. Volgens Notenwordt er veel te veel gepraat over burqa's, hoofddoekjes, canonsen spreiding, terwijl het enige dat zijns inzien helpt eensociaal-economische aanpak is. Dat wil zeggen scholing en banen,als het even kan geregeld via het aloude poldermodel met desociale partners in de hoofdrol. Met dat laatste was Jongeriushet helemaal eens: de vakbeweging moet veel meer ruimte krijgen.Wat zij misten, was precies wat Wouter Bos gestolen kan worden:moraal, idealisme, warmte en ideologie. Noten en Jongerius (inkoor): 'Weg met de markt!' Jongerius: 'Weg met de cultuur vande onverzadigbaarheid, weg met Bush!'

Weg met Bos? Dat zullen ze in de PvdA en in de vakbewegingniet gauw hardop zeggen. Maar terwijl Bos de stemmen binnenhaalt,wachten de krachten van oud-links hun kansen af om toe te slaan.Als Bos dat over z'n kant laat gaan, dan dreigt voor hem precieshet probleem dat hij in zijn boekje schetst: vervreemding van demiddengroepen, de jongeren en kritische gebruikers en betalersvan de verzorgingsstaat ten opzichte van de PvdA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden