Bos’ sidekick kent luimen van CDA

De tweede PvdA-onderhandelaar in Beetsterzwaag is een meester in het polderen...

Niet Nebahat Albayrak zat deze week in Beetsterzwaag aan de zijde van PvdA-leider Wouter Bos. Niet Aleid Wolfsen, niet Jet Bussemaker en zelfs niet Ton Heerts. De secondant die Bos begeleidt in de formatieonderhandelingen – en daarmee de hele top van de PvdA-lijst is gepasseerd – heet Jacques Tichelaar. In de PvdA kijkt niemand er van op. Daar staat Tichelaar allang te boek als een van de belangrijkste vertrouwelingen van de leider. ‘Wouter kan blindvaren op Jacques’, aldus een ingewijde.

Veel televisiekijkers daarentegen zullen even in hun geheugen moeten graven om Tichelaar (Heerenveen, 1953) te plaatsen. De laatste keer dat hij veelvuldig in het licht van de camera's stond, is alweer even geleden. Eind jaren negentig, toen wijlen Karin Adelmund als staatssecretaris van Onderwijs worstelde met de problemen op de zwarte scholen en de grote vernieuwingen in het voortgezet onderwijs, keek Tichelaar haar als kritisch commentator op de vingers.

De voorzitter van de Algemene Onderwijsbond (AOb) eiste bijna wekelijks op luide toon (‘we willen poen voor wat we doen’) een beter beleid en miljarden voor het onderwijs. Toen het geld er niet snel genoeg naar zijn zin kwam, liep hij persoonlijk voorop in de stakingen die de scholen platlegden.

Zijn voorzitterschap van de AOb was in 1994 het sluitstuk van een lange loopbaan in het onderwijs, die in 1976 begon als onderwijzer en adjunct-directeur op de Aebbinga-basisschool in Leeuwarden. In 1989 stapte hij over naar het bestuur van de onderwijsvakbond, waar hij samen met voorzitter Ella Vogelaar een belangrijke rol speelde in de transformatie van een defensieve organisatie naar een bond die meedenkt met de politiek en bereid is compromissen te sluiten.

‘We vervullen, denk ik, een voortrekkersrol binnen de vakbeweging’, zei Tichelaar bij zijn aantreden als voorzitter. Tineke Netelenbos, die als staatssecretaris van 1994 tot 1998 met Tichelaar zaken moest doen, prees diens constructieve opstelling. ‘Hij wilde bij onderhandelingen altijd de consensus bewaren. Hij is een meester in het polderen.’

Ook sinds zijn overstap naar de Tweede Kamer in 2002 laat Tichelaar zich allerminst kennen als een defensief politicus. Samen met Martijn van Dam baarde hij in 2004 opzien in eigen gelederen met de stelling dat ‘gelijkheid’ te lang centraal heeft gestaan in het hoger onderwijs.

Ze maakten in niet mis te verstane termen een eind aan de sociaal-democratische taboes op variabele collegegelden, selectie van studenten voor topopleidingen en de studiefinanciering als lening. Dat paste precies in de vernieuwingsdrang waarmee partijleider Wouter Bos zich wilde profileren.

Dat Tichelaar nu komt bovendrijven als Bos' mede-onderhandelaar heeft te maken met de belangrijke rol op de achtergrond die hij in de fractie al jaren speelt. Hij is onder meer de CDA-watcher van de PvdA. Hij kent de gevoeligheden in die partij en hij heeft er goede connecties. Aan de formatietafel hoopt Bos vooral te profiteren van de onderhandelingservaring die Tichelaar in zijn vakbondsleven heeft opgebouwd.

‘Jacques is handig in het psychologische spel dat nu wordt gespeeld’, zegt een fractiegenoot. ‘Hij weet wanneer hij de tegenpartij onder druk moet zetten, maar ook wanneer het tijd is voor compromissen.’

CDA en ChristenUnie zijn gewaarschuwd. ‘Als het echt nodig is, kan Jacques keihard uit de hoek komen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden