Bos kan ook profiteren van een zwaargewicht naast zich

Moet de PvdA Pronk vrezen als voorzitter?..

Ruud Koole en Wouter Bos zijn maanden in de weer geweest een geschikte voorzitter voor hun Partij van de Arbeid te zoeken. Het moest een samenbindende figuur zijn, die bereid was zichzelf weg te cijferen.

Een man of vrouw die tussen de leden zou staan, maar die tegelijkertijd in staat was de bezem door het zwak functionerende partijapparaat aan de Amsterdamse Herengracht te halen. En bovenal iemand die niet de ambitie had de partijleider voor de voeten te lopen, zoals de onfortuinlijke Michiel van Hulten.

Velen werden aangezocht, mensen als oud-Kamerlid Jan van Zijl en Jan Hamming, wethouder van Tilburg. De missie bleef vruchteloos. De kandidaten zijn nog niet allemaal in de openbaarheid getreden, maar het ziet ernaar uit dat Bart Bouman, Tjeerd van Dekken, Bertus Mulder en Ad Voerman geen partij zijn voor de kandidaat die zeker niet door Koole of Bos naar voren is geschoven: Jan Pronk.

Pronk verklaarde zelf dat hij partijleider Bos in geen jaren heeft gesproken. Daarmee lijkt de veteraan te willen zeggen: ik heb geen boodschap aan de partijleider. De indruk van velen dat Pronk, die al dertig jaar lang een machtsbasis heeft op de linkervleugel van de PvdA, zichzelf vooral ten koste van Bos wil profileren, wordt daardoor versterkt.

Pronk voldoet in elk geval niet aan het profiel dat Koole en Bos, en ook de commissie-Vreeman, in gedachte hadden. Zij willen iemand met de souplesse om problemen te vermijden, brandjes te blussen en vooral met de gave de leden van van de PvdA weer het idee te geven dat ze tot één grote familie behoren.

Jan Pronk is daarentegen een raspoliticus, die als minister en als VN-gezant gewend is bovenop de rots te zitten, opdrachten te geven en zich in de schijnwerpers van de publiciteit te manifesteren.

Het meest voor de hand liggende scenario is dan ook dat Pronk voor Bos een pain in the ass wordt. Wim Kok stond als partijleider heel wat steviger in zijn schoenen dan Wouter Bos. Toch trok Pronk, die zijn linkse machtsbasis tussen 1989 en 2002 steeds in stelling wist te brengen om een ministerschap af te dwingen, zich niets van Kok aan.

Ten opzichte van de pragmaticus Kok profileerde Pronk zich als de linkse politicus met als handelsmerk het socialisme van de goede bedoelingen.

De nachtmerrie van Bos is ongetwijfeld het voorbeeld van de scheuring in de Duitse zusterpartij SPD, waar voorzitter Oskar Lafontaine bondskanselier Schröder het leven dusdanig zuur maakte dat deze aan regeren nauwelijks meer toekwam. Lafontaine heeft inmiddels een SP-achtige eigen partij opgericht.

Maar in theorie is er ook een ander scenario mogelijk, legt Jos de Beus, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Amsterdam en prominent PvdA’er, uit. ‘Pronk kan in principe de onderhandelingsruimte van Bos versterken. Als voorzitter kan Pronk met beleidsvoorstellen komen op het gebied van bijvoorbeeld het in toom houden van het kapitalisme, waarmee Bos het CDA tot concessies kan dwingen. Ik denk aan zaken als de invoering van het gouden aandeel dat de overheid speciale zeggenschap in strategische ondernemingen geeft.’

De Beus wijst erop dat Pronk weliswaar op de linkervleugel van de PvdA zit, maar niets moet hebben van ‘biefstuksocialisme’ van de SP van Marijnissen. Als leerling van Tinbergen is de internationalist Pronk voorstander van een sterke Europese Unie en van sterke mondiale samenwerkingsverbanden.

Het optimistische scenario van De Beus veronderstelt wel dat Pronk en Bos snel met elkaar op één lijn komen en dat Pronk zijn eigen ego voor één keer in bedwang weet te houden. Bijvoorbeeld door te verklaren slechts één termijn (van twee jaar) beschikbaar te zijn voor het voorzitterschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden