Column

Bos had toverkracht, Dijsselbloem niet

De superkrachten van de minister van Financiën zijn weggeëbd. Dachten we ten tijde van Wouter Bos nog dat hij misschien wel een Obelix was - als kind in de ketel met toverdrank gevallen, en daarom een leven lang beresterk - , deze week bleek dat de minister van Financiën toch een Asterix is. De toverdrank is inmiddels uitgewerkt, en de minister van Financiën is weer een gewoon mens.

Wouter Bos.Beeld anp

Waar gaat dit over? Over de kracht van het financieringstekort van de overheid. Door dit tekort op te laten lopen of juist te dempen beïnvloedt de overheid de vraag naar goederen en diensten in de economie. In slechte tijden kan de minister van Financiën, door het tekort te laten oplopen, de economie een duwtje in de rug geven; in goede tijden knijpt hij de economische groei dan een beetje af door het tekort te laten dalen. Dat dit zo werkt: geen twijfel over mogelijk.

Maar over het kwantitatieve belang, de kracht ervan, kun je nogal intensief van gedachten wisselen. Dat is een academisch debat, maar óók zeer relevant voor het beleid. Heel praktisch: als het tekort superkracht heeft is bezuinigen in een economische crisis - het beleid van de afgelopen jaren - een bijzonder slecht idee. Dan wordt de economie 'kapot bezuinigd'. Valt het met de superkracht wel mee, dan gaat bezuinigen nog steeds ten koste van de economische groei, maar daar staan dan toch steviger overheidsfinanciën tegenover.

Superkracht of niet, dat is dus de vraag. De gedachte dát het tekort superkracht heeft in een diepe crisis danken we aan Oliver Blanchard, topeconoom van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). In de World Economic Outlook van oktober 2012 verscheen een stukje dat veel mensen overtuigend vonden, vooral in academische kringen.

Blanchard maakte samen met collega Daniel Leigh een elegant sommetje over Europese landen. Voor alle landen worden voorspellingen gemaakt, op basis van modellen die zo goed mogelijk passen op de data uit het verleden, inclusief het effect van schommelingen in het financieringstekort op de economische groei. Als begrotingen in een diepe crisis superkracht krijgen, moeten die voorspellingen fout zijn, en wel systematisch fout. Dus als er systematische fouten zijn is dat een aanwijzing dat er superkrachten in het spel zijn rond de begrotingen. En dat bleek dus het geval, voor de diepe crisisjaren tussen 2009 en 2011.

Veel wetenschappers mochten overtuigd zijn, beleidsmakers en politici allerminst. Het huidige kabinet zette in Nederland ijzerenheinig een bezuinigingskoers in. Menig verhit debat was het gevolg.

Superkracht? Toen wel, nu niet meer. Dat is de boodschap van een achtergronddocument dat het Centraal Planbureau (CPB) deze week publiceerde. Auteurs Jan Mölmann en Wim Suyker deden het sommetje van Blanchard en Leigh nog eens over, en vonden, net als zij, toverkracht in de beginjaren van de crisis. Maar anders dan het IMF-duo beschikken ze ook over data over latere jaren. Wat blijkt? Na 2011 is de kracht van het tekort weer normaal: de toverdrank is uitgewerkt. Die werkt alleen in zeer diepe crises.

Iedereen overtuigd? Nee. Econoom Bas Jacobs schrijft in een eerste reactie dat het CPB het bij het verkeerde eind moet hebben. Het IMF zal toch de superkracht van de tekorten wel in de modellen verwerkt hebben? Logisch dat je dan geen systematische voorspelfouten meer vindt in latere jaren. 'Scheve schaats', oordeelt hij.

Maar dat is te snel geconcludeerd. Desgevraagd zegt een van de CPB-auteurs: 'Wij hebben geen aanwijzing dat het IMF de multipliers die de landendesks gebruiken om tot hun raming te komen, hebben aangepast.' Rechte schaats dus.

De toverdrank is uitgewerkt. De minister van Financiën is weer een gewone sterveling. En dat is maar goed ook.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden