AnalyseHandelsbesprekingen

Boris Johnson wil de gigagok van een No-Deal wel nemen

Zondag moet de kogel door de kerk: komt er wel of geen akkoord tussen de EU en het VK? Boris Johnson lijkt het niet meer te zien zitten: hij wil geen slappeling lijken. 

De Britse premier Boris Johnson en voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen woensdag voorafgaand aan een etentje in Brussel, dat niets oploste. Beeld AP
De Britse premier Boris Johnson en voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen woensdag voorafgaand aan een etentje in Brussel, dat niets oploste.Beeld AP

Gevraagd naar de kans op een akkoordloos vertrek van de Britten uit de EU, hield Boris Johnson tijdens de campagne voor het leiderschap van de Conservatieve Partij het bij ‘een op de miljoen’. Anderhalf jaar later, tijdens de donkere dagen voor Kerstmis, heeft de Britse premier zijn landgenoten opgeroepen zich voor te bereiden op een No-Deal (‘het Australische model’), en ook Brussel houdt er rekening mee dat de onderhandelingsdeadline zondag eindigt in een ruzieachtige breuk.

Voor Johnson zal een No-Deal de grootste gok uit zijn politieke bestaan zijn. Hij wordt al dagen, maanden, jaren opgejut door zijn uiterst eurosceptische partijgenoten. In de afgelopen zestig jaar zijn verscheidene Conservatieve premiers, zo heeft de politicoloog Vernon Bogdanor beschreven, gestruikeld over Europese geopolitiek, van Macmillan tot Major, van Heath tot Cameron, van Thatcher tot May. Johnson lijkt vastbesloten te zijn om niet in dit onfortuinlijke rijtje terecht te komen.

Met dat voornemen was de premier afgelopen woensdag naar Brussel gereisd, de stad waar hij als kind naar de Europese School ging, de stad ook waar hij faam maakte als journalistiek rebel tegen de Europese orde. In het Berlaymont, de kantoorkolos waarover hij in 1991 berichtte dat hij wegens asbest zou worden opgeblazen, dineerde de Brit met Ursula von der Leyen. De pompoensoep, tarbot en sorbet met kokosijs smaakten uitstekend, maar de partijen kwamen geen stap dichterbij.

Terug in Londen werd Johnson bejubeld door zijn partijgenoten. Hij had stand gehouden.

Over de hindernissen is veel geschreven. Het meest tot de verbeelding spreekt de vraag hoeveel de vissers uit Boulogne-sur-Mer, Esbjerg en Urk uit de Britse wateren mogen halen, maar daar valt uit te komen. Voornaamste blokkade is het ‘gelijke speelveld’, een soort concurrentiebeding. De Britten zijn bereid om de bestaande EU-regels te volgen, maar willen in de toekomst niet automatisch meegroeien. Volgens de brexiteers heeft hun revolutie geen zin als ze de Brusselse regelgeving voor altijd en zonder inspraak moeten volgen

Singapore aan de Theems

In Brussel heerst een diepgewortelde angst dat er voor de kust een Singapore-on-Thames ontstaat. Dat gaat terug naar een opmerking die de Britse politicus Philip Hammond vier jaar geleden maakte. Als de Britten hun zin niet krijgen, zo waarschuwde de toenmalige minister van Financiën, gaan ze de belastingen verlagen en dereguleren. Engelse journalisten doopten dit om tot Singapore-on-Thames, niet gehinderd door kennis hoe de florerende stadstaat in het Verre Oosten daadwerkelijk functioneert.

De regering-Johnson is niet van plan om die kant op te drijven, behalve dan dat er wat vrijhavens komen. In werkelijkheid zijn de Arbo-regels op het eiland strenger dan in menig Europees land en er zijn geen tekenen dat zulks gaat veranderen. Wat klimaatdoelstellingen betreft, lijkt de Conservatieve Partij op GroenLinks, terwijl het dierenwelzijnsbeleid verwant is aan dat van de Partij voor de Dieren, compleet met voornemens om na de Brexit internationale veetransporten te verbieden en de verkoop van bont te verbieden.

Het ware probleem van de onderhandelingen is het gebrek aan vertrouwen. In Brussel wordt Johnson gezien als een onbetrouwbare paljas aan wie de Brexit in eerste plaats te danken is. Dat Johnson nu staat te popelen om bilateraal te gaan praten met Angela Merkel en Emmanuel Macron, wordt in de Belgische hoofdstad gezien als een bewijs dat Londen na 47 jaar nog niet goed begrijpt hoe de EU werkt. Bovendien wordt dit gezien als een Britse poging om latente verschillen tussen de lidstaten uit te buiten, een oude fobie.

Soevereiniteit

In de praktijk valt het gevaar wel mee dat de Europese Unie en ‘Global Britain’ snel uit elkaar gaan groeien. Daarvoor hebben ze te veel gemeen. Voor de brexiteers echter gaat het hier om het principe van soevereiniteit, een emotioneel onderwerp dat van begin af aan het kloppende hart van het Brexit-avontuur vormt. Op haar beurt wil ook de EU, zijnde een regelunie, niet blindvaren op de praktijk. ‘Het zal in de praktijk best werken,’ plegen eurocraten zich af te vragen, ‘maar hoe zit het op papier?’

In het Verenigd Koninkrijk wordt ondertussen vrij stoïcijns naar het uur U toegeleefd. Betogingen zijn er niet, al bestaan er zorgen over de koersdaling van het pond, over files aan de grens en over de vraag of Britten na 1 januari, met oog op de Europese coronabeperkingen, nog wel naar het vasteland kunnen wippen. Een Engelse krant stelde de speelse vraag of broccoli, avocado, kabeljauw en pizza’s op de Britse keukentafels over drie weken plaats gaan maken voor lamsvlees, toast, haring en kreeft.

Achter de bravoure schuilt er spanning in Downing Street. In een pas verschenen biografie wordt Johnson neergezet als een optimistische gokker, voortdurend onderschat door zijn tegenstanders. Johnson weet dat de Hertog van Wellington, net als hijzelf gepokt en gemazeld op de velden van Eton, zijn grote triomf boekte in een plaatsje nabij Brussel. Johnson hoopt op iets dergelijks, maar op het gelijke speelveld van Brussel moet hij het, anders dan de IJzeren Hertog, doen zonder hulp van de Duitsers en de Nederlanders.

Lees ook

Hamsteren in het groot: Nederlandse bedrijven verschepen massaal spullen naar VK vóór 1 januari
Niemand weet hoe de handel met de Britten er na 1 januari uitziet. Dat noopt tot een koortsachtige dadendrang bij transporteurs. ‘We vervoeren nu 50 tot 80 procent meer dan normaal.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden