AnalyseBrexit

Boris Johnson ging met hoop en vrees naar Brussel voor cruciaal Brexit-overleg

Ursula von der Leyen bij Boris Johnson op bezoek in Downing Street 10,  in januari. Beeld EPA
Ursula von der Leyen bij Boris Johnson op bezoek in Downing Street 10, in januari.Beeld EPA

‘Hoop ontspringt eeuwig’. Gewapend met deze woorden uit een gedicht van Alexander Pope reisde Boris Johnson begin december af naar Brussel voor een cruciaal overleg met EU-baas Ursula von der Leyen. De twee, beiden alumni van de Europese School in Brussel, hoopten een No Deal te kunnen voorkomen.

Blij en trots sloeg Johnson dinsdagavond een van ’s werelds eerste coronavaccinaties gade, nota bene in het Londense ziekenhuis waar hij begin april zelf tegen covid-19 had gestreden. Hoop en blijdschap maakten snel plaats voor gepieker toen een journalist hem vroeg naar het Brexitproces. ‘Je moet optimistisch zijn, je moet geloven dat de kracht van de zoete rede aanwezig is om dat ding over de streep te trekken,’ klonk het van achter zijn mondkapje, ‘maar ik moet je vertellen dat het er erg, erg moeilijk uitziet.’

Dat geldt niet alleen voor de stukgelopen onderhandelingen, maar ook voor Johnsons positie zelf. Een flink deel van de Conservatieve fractie, een man of honderd, vindt het prima als er een No Deal komt. Wanneer Johnson, de Churchill-volgeling, met een slechte deal thuiskomt, zullen de Neville Chamberlain-vergelijkingen in de rondte vliegen en moet de premier rekening houden met een interne coup. Immers, de critici zijn al ongelukkig met de coronabeperkingen die zijn regering de Britten maar blijft opleggen.

Van zijn kabinet heeft Johnson weinig te vrezen. Anders dan onder zijn voorganger Theresa May zitten alle ministers op een lijn, ook als er een No Deal komt. Het gematigde deel van de Conservatieve fractie is, rekening houdend met het landsbelang, fel tegen zo'n sprong van de Witte Kliffen. Deze Conservatieven eisen een akkoord. Zo'n deal zal makkelijk door het Lagerhuis komen want de Labour-oppositie heeft al aangekondigd er hoe dan ook mee in te stemmen. Het komt erop neer dat de Britse premier geen goed kan doen.

Vooralsnog blijft de kans op No Deal groot omdat de partijen het nog lang niet eens zijn over de drie grote geschilpunten. In de Engelse pers doken berichten op dat het met de onderhandelingen de goede kant was gegaan toen leden van Von der Leyens team op de voorgrond waren getreden tijdens de zelfisolatie van toponderhandelaar Michel Barnier, maar dat de Fransman bij terugkeer eind vorige week op de rem zou hebben getrapt. Sindsdien is er amper vooruitgang geboekt, maar niemand wil weglopen en de schuld krijgen.

Voorafgaand aan Johnsons missie naar Brussel deed Londen een tactische zet door de gesprekspartner een olijftak aan te bieden. Een van de redenen waarom de onderhandelingen zo stroef verlopen is het gebrek aan vertrouwen. De Britse regering had enkele maanden geleden woede bij de EU-leiders veroorzaakt door een wetsvoorstel in te dienen dat deels in strijd bleek met de eerder gemaakte afspraken over Noord-Ierland. Om goede wil te tonen is nu besloten om de omstreden delen van de wet in te trekken.

Johnson benadrukte vervolgens dat hij niets zal afdoen aan de Britse soevereiniteit. ‘Onze vrienden moeten gewoon begrijpen dat het Verenigd Koninkrijk de EU verlaten heeft om democratische controle uit te oefenen over de manier waarop we dingen doen’, zei hij in het ziekenhuis. Daarmee raakt hij de kern van het Britse ongenoegen. Aan Britse zijde heerst het gevoel dat Barnier en de zijnen het Verenigd Koninkrijk niet beschouwen als een soevereine staat, een nieuwe handelspartner, maar als een voormalige lidstaat, of zelfs als een afvallige provincie.

In zijn wekelijkse Daily Telegraph-column wees William Hague op een ander onderliggend probleem bij de impasse: het eeuwenoude, wederzijdse wantrouwen tussen de Britten en de Fransen. De Britten, zo beweerde de oud-minister van Buitenlandse Zaken, hebben de fout gemaakt die omstreden interne markt-wet te introduceren, terwijl de Fransen volgens Hague ten onrechte in de veronderstelling verkeren dat het Verenigd Koninkrijk na de Brexit een ‘race to the bottom’ gaat inzetten op sociaal- en milieugebied, en een tweede Amerika gaat worden.

Het Brexitproces, zo verwachten steeds meer brexitologen op het eiland, koerst af op een tweestrijd of een vredesoverleg tussen Boris Johnson en Emmanuel Macron.

Lees ook

Nederlandse vissers houden hun hart vast voor de Brexit
Valt er straks nog te vissen in Britse wateren? Die vraag houdt de Nederlandse visserij in haar greep. ‘Als 6-jarig jochie ging ik al met m’n vader mee. Dus als er echt een verbod komt om in Britse wateren te vissen, doet dat je toch wel wat.’

‘Een mooier bestaan is er niet’, maar deze Britse schapenboer vreest voor zijn 9.000 schapen
Terwijl de Britten in Brussel vechten voor hun vissers, vrezen ook Engelse schapenboeren een No-Deal-Brexit. Zij zijn bijna volledig afhankelijk van de export naar Europa. Zo ook schapenboer Tim Crick in Suffolk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden