Opinie

Boosheid over Russische veto is niet vrij van hypocrisie

Misschien dat het Westen naar aanleiding van de MH17-ramp zélf ook eens wat minder gemakkelijk van 'collateral damage' kan spreken, als er weer eens per abuis een westerse bom op een Afghaanse bruiloft wordt gegooid.

Nabestaanden van de MH17-ramp. Beeld anp

Valt verdere escalatie in de betrekkingen met Rusland te vermijden, als elke westerse stap tot pesterige tegenmaatregelen leidt? Na het door Moskou met een veto afgeschoten VN-tribunaal voor de daders van de aanslag op de MH17, zijn het nu weer de wederzijdse handelsblokkades die het nieuws domineren en de humeurigheid doen toenemen.

In antwoord op de Europese boycot komt Moskou de facto met een tegen-boycot, zich vertalend in extra controles van bloemen en vernietiging van voedsel, die inhoudelijk tamelijk ridicuul beargumenteerd worden, omdat ze puur politiek gemotiveerd zijn. Ofschoon die Europese boycot los staat van de MH17, maar een antwoord was op de annexatie van de Krim en het gestook in de Oekraïne, raken, als gevolg van de felle westerse reacties op het Russische veto, beide kwesties nu in de praktijk steeds meer verweven.

Die westerse boosheid over dat veto was begrijpelijk, maar wat sommige landen betreft niet geheel vrij van hypocrisie. Zeker: met dat veto lijkt Moskou indirect schuld te bekennen, althans medeplichtigheid, in de vorm van de harerzijds altijd stug ontkende steun aan de separatisten. Een diepgravend onderzoek naar de toedracht zou die link bloot kunnen leggen, en vervolgens Rusland tot uitlevering van de schuldigen verplichten.

Dat het uiteindelijk tot dat laatste komt, is vrijwel ondenkbaar, en daarom was dat Russische veto voorspelbaar. Beter nu wat isolement dan enorm prestigeverlies straks.

Russisch-Europese verhoudingen nog verder verslechterd

Dat kon de Nederlandse regering ook bedenken, maar de vorig jaar gedane belofte alles te zullen doen om de daders te pakken, liet haar weinig keus. En die belofte, hoe irreëel ook, was tegelijk op dat moment weer om morele redenen onontkoombaar.

Omdat beide kampen zich gedwongen zien de hakken in het zand te zetten, zijn intussen de Russisch-Europese verhoudingen nog verder verslechterd.

De westerse hypocrisie schuilt hem daarbij in twee zaken. Ten eerste inzake de ramp zelf. Het meest waarschijnlijk is dat de separatisten de MH17 met een Russische raket hebben neergehaald. Maar het is in dat geval óók waarschijnlijk dat zij dat per abuis deden, en de MH17 voor een Oekraïens gevechtsvliegtuig hielden. Zij hadden geen enkele reden om een passagiersvliegtuig neer te schieten.

Zo'n vergissing is in oorlogen helaas niet uniek. Want er speelde en speelt zich in de Donbass een oorlog af, waarvan men ook bij de KLM en Malaysia Airlines op de hoogte kon zijn. Dat gaat ook ginds niet meer slechts met pijl en boog. Er waren de voorgaande weken al de nodige gevechtsvliegtuigen neergehaald.

Even terzijde: drie cruciale vragen dringen zich in dat opzicht op, als het om verantwoordelijk gedrag aan 'onze' kant gaat. Ten eerste: waarom had Kiev het desbetreffende deel van het luchtruim niet gesloten? Ook uit politiek prestige, omdat het dan erkennen zou de grip op een deel van het eigen territorium kwijt te zijn? Dan Den Haag: waarom was men zo goedgelovig, dat men zelf geen vliegverbod afkondigde? Leest men daar wel eens een krant?

Die vraag kan men ook aan de KLM-directie stellen. Waarom over onveilig gebied gevlogen en niet een kleine omweg gemaakt, waar andere westerse maatschappijen dat wel deden? Toch niet om een beetje kerosine te sparen? En hoeveel heeft men hiervan geleerd? Niet veel, getuige recent onderzoek: ook KLM vliegt elders nog steeds gewoon over oorlogsgebied. Wie doet daar eens wat aan?

Collateral damage

Maar nu de hypocrisie: als een burgerbloedbad in oorlogstijd het Westen niet in de slachtofferrol, maar in de daderrol overkomt, noemen we dat collateral damage - en de precieze omvang van die schade willen we dan liever niet weten.

Shit happens, om Bush's vice-president Cheney naar aanleiding van de zoveelste blunder in Irak te citeren. In Uruzgan hield generaal Berlijn ook bewust niet de burgerdoden in het andere kamp bij. Misschien dat de MH17 een reden zou kunnen zijn om in het vervolg zélf ook eens wat minder gemakkelijk van bijkomende schade te spreken, als er weer eens per abuis een westerse bom op een Afghaanse bruiloft wordt gegooid.

En komt het dan wel tot vervolging van de daders? Nou nee. In 1988 werd in de Golf per vergissing vanaf een Amerikaanse oorlogsbodem een Iraans burgervliegtuig neergehaald. Aantal doden: slechts acht minder dan bij de MH17. Een forse schadevergoeding kon er toen, met moeite, nog net van af, maar tot enige berechting van de verantwoordelijke militairen heeft dat nooit geleid. En als Teheran toen het voorstel had gedaan om de zaak voor een VN-tribunaal te brengen, had Washington beslist een veto uitgesproken.

Minister Koenders voorafgaand aan de stemming in de Veiligheidsraad. Beeld afp

Statsbelangen gaan voor

Want daarin schuilt de tweede vorm van hypocrisie: ook in het Westen gaan in zulke gevallen staatsbelangen gewoon voor. Het risico, dat door een onpartijdig internationaal onderzoek een bepaalde veiligheidsstrategie met bijbehorend netwerk ontrafeld wordt, acht men ook in westerse hoofdsteden in zo'n geval te groot. Jammer voor de slachtoffers en hun nabestaanden, maar ook westerse militairen worden voor dodelijke vergissingen in het heetst van de strijd niet bestraft.

Wie dat anders wil, zal aan het onaantastbare vetorecht moeten komen - van alle vijf de permanente leden van de Veiligheidsraad. Van dat vetorecht wordt door Washington nauwelijks minder gretig gebruik gemaakt dan door Moskou. Tijdens de Koude Oorlog vooral door de Sovjet-Unie, omdat die in een minderheidspositie verkeerde; Amerika had dat indertijd nog niet nodig.

Toen echter later, mede door de dekolonisatie, de verhoudingen verschoven en Amerika niet meer zo makkelijk op een meerderheid in de Veiligheidsraad kon rekenen, ging ook Washington het vetowapen hanteren. Bijvoorbeeld elke keer wanneer wereldwijde kritiek op de Israëlische kolonisatie van Palestina tot enige concrete consequentie dreigde te leiden. China, en zeker Frankrijk en Groot-Brittannië, zijn in dat opzicht veel terughoudender.

Moraliteit

Als de geostrategische belangen te groot zijn, delft bij élke supermacht recht en moraal het onderspit. Gnothi seauton - ken Uzelf. Deze oude Griekse wijsheid zouden ook westerse politici in het openbaar iets meer tot leidraad mogen nemen. Op het recht hameren wanneer het aan jouw kant staat, is namelijk makkelijk.

Ook op het recht hameren wanneer dat óngemakkelijk is, vergt aanmerkelijk meer moraliteit. De westerse geloofwaardigheid lijdt eronder wanneer een belemmerde rechtsgang bij driehonderd neergeschoten Europese vliegtuigpassagiers tot grote verontwaardiging leidt, en bij driehonderd neergeschoten Iraanse tot niets.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden