Boos over de gelatenheid

REPORTAGE..

Volendam Grip op griep. Freek de Jonge pakt het foldertje van de overheid er nog maar eens bij: hij maakt eerst gehakt van de waarschuwingsteksten en bekritiseert dan de griepcampagne die Nederland bijna een miljard euro heeft gekost. De staat heeft ons een rad voor de ogen gedraaid, betoogt Freek, door ons angst voor de griep aan te praten. Onnodig achteraf, maar er is wel flink aan verdiend. Maar maken we ons daar eigenlijk druk over? Neuh. ‘We zijn murw, we laten het over ons heen gaan.’

Ook nu is Freek er weer met z’n nieuwjaarsconference, dit jaar in een verrassend modieus pak – volgens Freek afkomstig uit de inboedel van Borsato, want Jan Jaap van der Wal had de kroonluchters al. Voor de domineeszoon is zijn ‘nieuwjaars’ de gelegenheid om ons nog wat moraal in te peperen. Of zoals hij zelf in zijn show knipoogt: ‘Heerlijk om voor eigen parochie te preken.’

De conference past in een lange rij oudejaarsconferences die de cabaretier de afgelopen 27 jaar maakte. De eerste bracht hij in 1982 en de laatste in 2001, waarna hij zei voorlopig af te zien van deze traditie, omdat het op 31 december te druk is met cabaretiers met een mening.

Stiekem is het toch een ‘oudejaars’, geeft hij onmiddellijk toe. ‘Dit is een oudejaars die op nieuwjaarsdag wordt uitgezonden. Ik vind het gewoon een mooi fenomeen om het afgelopen jaar samen te vatten. En ik ben er goed in.’

Zijn conference heet Volendam, een verwijzing naar het dorp dat het afgelopen jaar het nieuws leek te bepalen: van de PVV-zege bij de Europese verkiezingen tot Jan en Yolanthe en hun scheiding van tafel en gastendoekje. De tv-registratie maakt hij dezer dagen in De Jozef in Volendam, een verenigingsgebouw waar de Volendammers (we citeren de site) ‘een biljartje doen of gewoon even een praatje maken aan de leestafel’.

In Volendam praat babyboomer Freek over de angst die we ons laten aanpraten door de overheid en onze algehele gelatenheid daarbij. Naast de griepcampagne komt hij met een ander treffend voorbeeld: de overheidsfolder over rampen. Freek fileert het overheidsproza dat mensen oproept om bij instortingen vooral laag bij de grond te blijven liggen, niet te gaan roepen en de autoriteiten te volgen. Hij ontdekt gaandeweg een patroon in de inspanningen van het Rijk: we worden kort gehouden.

Tegelijk willen we dat de overheid voor ons elk risico uitbant. ‘We zijn bezig ons land af te timmeren’, zegt de conferencier. Neem het zeilmeisje Laura: Freek verbaast zich er allereerst over dat een 14-jarige het land wekenlang in de ban houdt, en dat de overheid zich er vervolgens mee meent te moeten bemoeien. Laat mensen toch, en accepteer dat je af en toe iemand moet opofferen, meent hij, zodat de andere zestien miljoen mensen hun vrijheid behouden.

De Jonge na afloop: ‘We hebben ons door de overheid laten inpakken, juist ook de gegoede burgerij. We maken onszelf steeds afhankelijker van de staat, en zijn tegelijkertijd ook niet meer bereid om ons echt in te spannen. Dat zag je ook bij de afgelopen milieuconferentie: we weten allemaal dat het anders moet, maar toch reageren we slechts met gelatenheid op het eindresultaat.’

In zijn show volgt een verrassende omdraaiing als Freek verklaart eigenlijk best begrip te kunnen opbrengen voor types die tegen de autoriteiten ingaan, zoals rellende randgroepjongeren of hooligans op het strand van Hoek van Holland.

Zelf gaat hij ook in tegen autoriteiten, al is het van een onschuldiger kaliber: hij vertelt over zijn treinreisje naar de Efteling. Freek heeft al in geen jaren meer een trein van binnen gezien. Hij verbaast zich erover hoe de zaken veranderd zijn: de loketmedewerker is vervangen door een automaat die hij niet begrijpt waardoor hij opgefokt de trein instapt. Als de conducteur geen praatje meer maakt en hem op zijn verkeerde kaartje wijst, ontploft hij. ‘Ik zeg niet dat het vroeger leuker was, maar het was wel gemoedelijker.’

Het is opvallend hoe ontspannen De Jonge op de planken staat: het lijkt wel of hij eindelijk beseft dat hij niets meer te bewijzen heeft. Zou het zijn omdat hij dit jaar 65 jaar is geworden?

Niets blijkt minder waar. ‘Het belangrijkste is dat mijn bewijsdrift niet meer zichtbaar is. Maar met het ouder worden, voel ik ’m bijna sterker: de tijd begint te dringen, ik word toch door de dood op m’n hielen gezeten. Ik moet nog twee romans schrijven, ik ga de komende jaren door met mijn serie bij de VPRO en ik breng dit voorjaar een cd met nieuwe nummers uit.’

In Nederland ben je zo goed als je laatste programma, en ook dat maakt dat Freek nog altijd de druk om te presteren voelt. ‘Artiesten krijgen hier niet de status die Bob Dylan of Johnny Hallyday in het buitenland wel hebben. Hier zit het hele land in de jury en mag je niet falen. Toch vraag ik me af: kan ik straks als 70-jarige nog met een rock ’n’ rollbandje het podium op?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden