Boos op de bank, maar niet overstappen

AMSTERDAM - Sinds de kredietcrisis verlangen we beter gedrag van onze banken, maar we rekenen hen er niet op af.

Hans de Wolff, directeur retailbanking bij Triodos Bank. © Olaf Kraak Beeld null
Hans de Wolff, directeur retailbanking bij Triodos Bank. © Olaf Kraak

'Mensen vinden overstappen naar een andere bank vaak een hoop gedoe, veel rompslomp,' zegt Hans de Wolff, directeur retailbanking bij Triodos Bank. Toch vindt hij zelf overstappen helemaal niet zo omslachtig. 'Je vult een overstapformulier in, je krijgt een nieuw rekeningnummer, je licht je werkgever en andere partijen in en daar krijg je ruim een jaar de tijd voor. Maar ik geef toe, je moet er wel wat voor doen.'

Dat er bankklanten zijn die bereid zijn die moeite te doen, ervaart De Wolff wel degelijk. Van de 2,5 duizend nieuwe klanten die Triodos Bank er maandelijks bij krijgt, is eenvijfde overstapper. De Wolff: 'Die overstappers laten hun oude bank achter zich, vaak omdat ze ontevreden zijn. Ze willen dat er iets goeds wordt gedaan met hun geld en dat moet een bank hun kunnen vertellen.'

Maar om nu te zeggen dat bankklanten massaal overstappen naar een andere bank omdat ze niet tevreden zijn met het duurzaamheidsbeleid, de transparantie of het bonusbeleid van hun bank, nee. Zo ver is het nog niet. Uit de reacties op de website eerlijkebankwijzer.nl blijkt dat mensen overstappen toch als een te hoge drempel ervaren.

De eerlijkebankwijzer.nl is een initiatief van Oxfam Novib, Amnesty International, Milieudefensie, FNV Mondiaal en de Dierenbescherming. Als klant kun je op de site zien hoe goed of slecht jouw bank het doet op het gebied van maatschappelijke onderwerpen zoals klimaat, natuur, mensenrechten en bonusbeleid. De scores, die elk kwartaal worden gepubliceerd, zijn overwegend gebaseerd op het beleid van de banken. De Eerlijke Bankwijzer beoordeelt wat banken op papier hebben staan over het soort ondernemingen en activiteiten waar ze geld in willen steken. Maar omdat voorgenomen beleid lang niet altijd in praktijk wordt gebracht, doet de Eerlijke Bankwijzer ook onderzoek naar waar banken daadwerkelijk geld in steken. Zo was er een onderzoek naar banken die investeringen doen in de wapensector, in duurzame energie en in de kledingsector.

'Als je het als klant niet acceptabel vindt dat jouw bank investeert in bedrijven die wapens leveren aan dictators of in bedrijven die tropisch bos omkappen, dan kun je actie ondernemen,' zegt Peter Ras van de Eerlijke Bankwijzer. 'Je kunt je bank een mail sturen om je zorgen te uiten, je kunt een elektronische gele kaart uitdelen, je kunt een klacht indienen en je kunt overstappen naar een duurzamere bank.'

De Eerlijke Bankwijzer heeft sinds de start, twee jaar geleden, ruim 200 duizend bezoekers naar de site getrokken. Daarvan hebben er 28 duizend een bepaalde actie ondernomen jegens hun bank. Ras: 'Daarbij hoort een nuancering, want we weten dat 10 duizend mensen hebben geklikt op de actie 'Stap over naar een andere bank' om informatie in te winnen, maar we weten niet hoeveel mensen er daadwerkelijk zijn overgestapt. Dat weten alleen de banken zelf.'

Volgens Gert Spaargaren, hoogleraar milieubeleid, duurzame leefstijlen en consumptiepatronen, blijkt uit onderzoek dat consumenten wel degelijk gecommitteerd zijn aan duurzame ontwikkeling, maar dat hun feitelijke gedrag achterblijft. Met andere woorden: we willen wel duurzaam zijn, maar doen het te weinig. We staan positief tegenover duurzaam bankieren, maar stappen niet over. Vooral niet als we er moeite voor moeten doen.

Daarom pleitte D66 er onlangs voor om het makkelijker te maken om over te stappen naar een andere bank en om daarbij je rekeningnummer te behouden. D66 wil dat minister De Jager (Financiën) zich inzet om de consument meer macht te geven tegenover de banken.

Ook Ras is ervan overtuigd dat het klanten makkelijker gemaakt kan worden omdat de overstapprocedure nu erg bureaucratisch is. 'De Nederlandse Vereniging van Banken is daarin helaas nogal conservatief en werkt niet mee.'

Ras benadrukt dat het doel van de Eerlijke Bankwijzer niet is om 'bankje te pesten'. 'Wij zeggen niet bij voorbaat 'stap over' of 'dien een klacht in'. Ons doel is dat alle banken een beter maatschappelijk beleid gaan voeren en daarvoor is het belangrijk dat klanten hun bank een helder signaal geven om hun gedrag te verbeteren.'
Dat dit nog altijd hard nodig is, bleek twee weken geleden toen de Eerlijke Bankwijzer ING en Robeco bekritiseerde vanwege hun investeringen in bedrijven die wapens leverden aan Libië en andere dictaturen.

Ondanks dat het traag gaat, kan Ras stellen dat het beleid van banken omtrent maatschappelijke onderwerpen als klimaat, natuur, mensenrechten, wapens en betrouwbaarheid verbetert. Triodos Bank geldt sinds de start van de Eerlijke Bankwijzer in januari 2009 als 'beste jongetje van de klas' op het gebied van duurzaamheid en transparantie. Maar ook de grote banken - als Rabobank, ING en ABN Amro - gaan vooruit, zegt Ras. 'Naast de druk die de politiek, organisaties en consumenten uitvoeren, merk je ook dat binnen de banken zelf mensen zich 'schamen' voor fout beleid. Banken vragen ons advies hoe ze het beter kunnen doen.'

Ook is er de macht van sociale media. Wantoestanden komen dankzij internet sneller aan het licht. Als banken daarmee worden geassocieerd, moeten ze zich verantwoorden en zullen ze sneller geneigd zijn actie te ondernemen.

Wat de Rabobank volgens Ras beter is gaan doen, is dat de bank voordat ze een bepaald (buitenlands) bedrijf financiert, overeenstemming bereikt met de lokale bevolking om te voorkomen dat deze schade kan ondervinden van de activiteiten van dat bedrijf. En Van Lanschot scoort ook beter omdat de bank sinds kort een mensenrechtentoets heeft ingevoerd voor alle gevoelige landen, sectoren en transacties.

Volgens Ras is het een misvatting bij banken dat er geen fatsoenlijk beleid nodig is als ze voor een gering bedrag in een bepaalde sector investeren. 'Ook als je maar voor een paar miljoen euro in een sector zit, moet je weten wat er speelt en daar maatschappelijk beleid voor hebben.'

'Wat het bonusbeleid betreft is er vooral bij de grote banken nog een lange weg te gaan, want daar worden nog altijd door zakenbankiers enorme bonussen opgestreken. En dat is iets waar consumenten zich gruwelijk boos over maken op de site van de Eerlijke Bankwijzer', zegt Ras.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden