Analyse Cartoonwedstrijd

Boos om de cartoonwedstrijd? Het kabinet probeert het hoofd koel te houden

Terwijl vooral in Pakistan de emoties hoog oplopen over Geert Wilders’ aangekondigde cartoonwedstrijd, tracht het Nederlandse kabinet juist uit alle macht het hoofd koel te houden. 

Een man schildert een Nederlandse vlag op de weg in Hyderabad, Pakistan uit protest tegen Geert Wilders’ cartoonwedstrijd. Foto EPA

Door schade en schande wijs geworden, heeft politiek en diplomatiek Den Haag inmiddels een zekere routine opgebouwd in de omgang met Wilders’ methoden om zich af te zetten tegen de islam. Premier Rutte beklemtoont dat Wilders niet namens de Nederlandse regering spreekt en dat het kabinet de wedstrijd smakeloos vindt, maar ook dat de vrijheid van meningsuiting de PVV-leider geen strobreed in de weg legt. Concrete maatregelen in islamitische landen zijn nog niet nodig, achter de schermen is inmiddels wel sprake van verhoogde waakzaamheid.

Fitna

Dat klinkt vertrouwd. Het grijpt dan ook terug op één woord dat in die routine een centrale rol speelt: Fitna. Wilders’ veelbesproken anti-islamfilm zorgde in 2007 en 2008 nog vóór verschijnen maandenlang voor internationale onrust en een verhoogd dreigingsniveau, zonder dat iemand, behalve Wilders, wist wat er in de film nou precies gebeurde. Vooral het aanhoudende gerucht dat hij van plan was om in de film een koran te verscheuren, zorgde in diverse islamitische landen voor demonstraties van woedende moslims.

Het toenmalige kabinet, Balkenende III, werd overvallen door de consternatie en vertoonde soms openlijk tekenen van paniek. De maatregelen om politie en burgemeesters voor te bereiden op mogelijk onrust, lekten uit. Evenals de evacuatieplannen van de ambassades in risicolanden. Premier Balkenende liet de de zaak hoog opspelen toen hij sprak van ‘een forse crisis’. Achter de schermen suggereerden de betrokken ambtenaren en ministers de PVV-leider enkele malen om wat gas terug te nemen, tot grote, openlijk beleden ergernis van Wilders en zijn sympathisanten.

Toen Fitna eindelijk verscheen bleek dat veel heisa ofwel overbodig was geweest – zoals Wilders zei – ofwel dat Wilders zijn film op het laatste moment toch nog wat had aangepast, zoals het kabinet beweerde. De waarheid is altijd in het midden blijven liggen, maar er werd in elk geval geen koran verscheurd. Bij het geluid van scheurend papier, voegde Wilders de mededeling toe dat het om een telefoonboek ging.

Daarmee trok de onrust weer weg, maar tien jaar later hoopt het huidige kabinet te voorkomen dat het rond de cartoonwedstrijd toch weer zover komt. Net als in 2015  (toen Wilders op tv enkele Mohammedcartoons vertoonde) en eerder dit jaar (toen Wilders zijn 'Islam is dodelijk-spotje' lanceerde) balanceert het kabinet daarom op het slappe koord tussen de vrijheid van meningsuiting en begrip voor de islamitische reacties. Minister Blok van Buitenlandse Zaken noemt de cartoonwedstrijd ‘weinig smaakvol’ en heeft de organisatie van samenwerkende islamitische landen (IOC) op het hart gedrukt dat de Nederlandse regering ‘geen enkele bemoeienis heeft met deze wedstrijd: voorkomen moet worden dat Nederlandse staatsburgers in het buitenland erop worden aangesproken.

Vrijheid

Maar ook moet voorkomen worden dat Wilders zich beknopt voelt in zijn vrijheid en daarvan een politiek punt maakt. Premier Rutte nam vrijdag na de ministerraad minutenlang de tijd om zorgvuldig op de middenweg te manoeuvreren. ‘Ik kan moeilijk zien wat Wilders hier nou voor positief doel mee wil bereiken, maar hij mag het doen. Hij  zoekt graag de grenzen van de vrijheid van meningsuiting op. Die vrijheid vindt wat mij betreft ook begrenzing in je innerlijke beschaving, je persoonlijke opvattingen. Niet alles wat gezegd mag worden, hoeft gezegd te worden. Iedereen moet zelf bepalen hoe-ie met die innerlijke discussie omgaat.’

Aldus de premier. Om zich meteen daarna, toen het misschien toch te veel als een vermaning begon te klinken, weer te bekeren tot de vrijheid van meningsuiting: ‘Ik hoef het er niet mee eens te zijn, maar ik zal hartstochtelijk Wilders’ recht verdedigen om deze keuze te maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.