AnalyseChinese desinformatie

Boog de Europese Commissie voor Chinese druk in een rapport over desinformatie over coronavirus?

In het La Fe Ziekenhuis van Valencia worden de plastic handschoenen en mondmaskers die door China zijn gestuurd, uitgepakt.Beeld Getty Images

Heeft de Europese Commissie onder Chinese druk haar conclusies in een rapport over desinformatie afgezwakt? Na een week speculatie kwam Josep Borell, EU-buitenlandchef, met uitleg. Herschreven of niet, het rapport is verontrustend. 

Een storm in een glas water, veroorzaakt door één staflid dat een e-mail lekte. Josep Borell, de buitenlandchef van de Europese Unie, merkte niet eens dat er vorige week vrijdag op zijn vrije middag ophef ontstond over een rapportage, gemaakt in opdracht van zijn eigen European External Action Service (EEAS) die over het buitenlandbeleid van de Europese Commissie gaat. Tot een vriend hem belde: de New York Times schreef dat passages over Chinese desinformatiecampagnes over het coronavirus onder Chinese druk waren afgezwakt. Ook andere media meldden dat de Chinese ‘mondiale desinformatiecampagne’ in een knieval voor Beijing waren vervangen door de slappere term ‘strategische communicatie’. 

Borell ontkende donderdag voor de commissie buitenland van het Europees Parlement. Verwarring over allerlei versies leidt volgens hem alleen maar af van het echte probleem: in beide stukken slaat EEAS alarm over ‘een enorme toename aan desinformatie en andere vormen van manipulatie in verband met de covid-19-pandemie’. Officiële en door de overheid gesteunde bronnen van regeringen, waaronder Rusland, Iran en China, verspreiden desinformatie, zoals complottheorieën of fake-video's van dankbaar voor China juichende Italianen.  

 Trollen

‘Het Europarlement maakt zich van links tot rechts nu druk over Chinese desinformatiecampagnes, in tegenstelling tot een maand geleden’, zegt Bart Groothuis, Europarlementariër voor de VVD. In zijn baan als specia Vlalist cyberveiligheid bij het Nederlandse ministerie van defensie kent Groothuis de positieve China-verhaallijn die Beijing sinds jaar en dag verkondigt, maar vorig jaar wees een communiqué van Facebook hem op golven van desinformatie op sociale media tijdens de protesten in Hongkong. Opruiende, uiterst negatieve berichten die afkomstig leken uit verschillende politieke kampen werden volgens Facebook allemaal getraceerd tot bots en trollen, bediend door enkele ‘individuen die geassocieerd worden met de Chinese regering’. Bij de Taiwanese verkiezingen idem dito.

‘Chinese diplomaten hebben kennelijk van de Russen geleerd dat je tegenstanders verzwakt en uit elkaar speelt door via de sociale media massaal met desinformatie binnen te komen op de persoonlijke apparaten van gewone burgers en topambtenaren,’ zegt Groothuis.

Vóór covid-19 waren Chinese beïnvloedingsoperaties het terrein van Sinologen, cyberspecialisten en complotdenkers. De EU is gespitst op Russische activiteiten, al stapelen de aanwijzingen zich op dat Beijing zich in alle Europese hoofdsteden heeft ingegraven met een geleidelijke, langdurige operatie. Daarbij verwerft Beijing toegang tot politieke elites, zo subtiel dat het nauwelijks opvalt in een stad als Brussel, waar politici, ambtenaren en lobbyisten elkaar doorlopend beïnvloeden. 

Dit in tegenstelling tot de eerste Chinese beïnvloedingspogingen na toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001. Dat waren onhandig uitgedeelde klappen, zoals een Chinese Vriendschapsgroep van Europarlementariërs die in nauw contact met Chinese ambtenaren stelselmatig de partijlijn verkondigden. Of opvallend pro-Chinese stemgedrag op mensenrechtendossiers door Hongarije en Griekenland, beiden afhankelijk van Chinese investeringen. 

Denktanks 

Beijing werd rond 2015 geraffineerder met grootschalige inzet op de reguliere Europese lobby-industrie. Ook weefden Chinese diplomaten en academici zich soepel in het netwerk van Europese denktanks en academische instellingen. Dat doen andere landen ook, dus Brussel constateerde dat ‘de Chinezen eindelijk snappen hoe het professionele spel werkt’ en ging over tot de orde van de dag.

Hard bewijs voor grimmigheid is er nauwelijks - de EU zocht er ook niet fanatiek naar.  De handel, voor de corona-crisis goed voor 1,6 miljard dollar per dag, blijft het belangrijkst. Dit jaar zou eindelijk een vrijhandelsverdrag met Beijing worden gesloten.

Handel en verdrag zijn stilgelegd door de coronacrisis, die de EU confronteert met een heel ander China. Chinese diplomaten smoren elk debat over de schuldvraag met felle uithalen en desinformatie, bijvoorbeeld dat het virus niet in China is ontstaan. Met ‘mondkapjesdiplomatie’ in de vorm van hulpgoederen straalt de Volksrepubliek solidariteit en controle uit, terwijl desinformatie democratieën als de EU neerzet als ‘cynisch, ineffectief en verdeeld’.

 Oost- en Midden-Europa

Maakt een vrije pers West-Europese landen iets weerbaarder, in Oost- en Midden-Europa hebben Chinese investeerders aanzienlijke belangen verworven in plaatselijke media. Die bieden weinig tegenwicht aan het door China opgedrongen verhaal. Het gevolg is verwarring en wantrouwen bij de bevolking tegen de eigen overheid: volgens het EEAS-rapport zijn Italianen en Serviërs positiever over Beijing dan Brussel.

Het is de hoogste tijd dat de EU van zich afbijt, vindt Groothuis. 'Dit is het moment voor een nieuwe Europese strategie tegen ongewenste beïnvloeding vanuit China.’ Bijvoorbeeld door desinformatie te traceren tot de bron en dan sancties in te zetten tegen diegene die de trollen en bots aanstuurt. Dan worden de kosten van desinformatiecampagnes zo hoog, dat Beijing er misschien van afziet. 

Lees ook

Taiwan doet het fantastisch in de strijd tegen corona –en wil daar nu geopolitiek munt uit slaan
Taiwan heeft de covid-19-epidemie met lichte maar snelle maatregelen tot dusver effectief weten te beteugelen. Nu geeft het eiland royaal mondkapjes weg, ook aan Nederland. Doel van die mondkapjesdiplomatie is meer internationale erkenning. Maar zal de Volksrepubliek China dat op zich laten zitten?

Wel of niet een mondkapje: deze vier kwesties gaan de wereld na de lockdown bepalen
Verplaatst het coronavirus zich door de lucht? Kun je het meerdere keren krijgen? Het zijn vragen die in grote mate gaan bepalen hoe de wereld er na de lockdown uit zal zien. We peilen de stand van zaken in de vier meest prangende wetenschappelijke debatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden