Boodschap Zijlstra: eerst tobben, later euro's verdienen

Demissionair staatssecretaris Zijlstra vindt studeren nog steeds de 'beste investering in jezelf'. Studenten in Utrecht vragen zich af hoe lang dat betaalbaar blijft.

UTRECHT - Voor Halbe Zijlstra is het simpel. Studeren mag dan een paar centen kosten, het is wel 'de best mogelijke investering in jezelf'.


'Een studie opent enorm veel deuren, naar een mooie baan en een aantrekkelijk inkomen', zegt de demissionaire staatssecretaris van Onderwijs op het podium in het Utrechtse Wilhelminapark. Daar is een lunch gaande in verband met de introductiedagen voor de nieuwe lichting studenten in de stad.


Groepjes aankomende studenten en hun mentoren kijken de staatssecretaris glazig aan. Sommigen zijn hun eerste kroegentocht in hun nieuwe studentenstad nog aan het verwerken, over geld maken ze zich nog geen zorgen. De kosten van een drankje 's avonds horen tenslotte bij het studentenleven. Wat katerig liggen ze er deze bloedhete dinsdagmiddag in het gras.


Zijlstra had zelf destijds een studieschuld opgebouwd van 7.000 gulden, zal hij later vertellen. 'Hij heeft makkelijk praten', bromt Hélène, vierdejaarsstudent geschiedenis. 'In zijn tijd waren studentenkamers alleen al veel goedkoper. Mij hangt een boete van duizenden euro's boven het hoofd, omdat ik niet op tijd ben afgestudeerd.'


Hélène is speciaal naar het park gekomen om te horen wat de staatssecretaris te zeggen heeft. Ze zit er met haar vriendinnen op het eerste gezicht chic te picknicken, met mozzarella en verse basilicum. 'De kaas is van Euroshopper en het basilicumplantje zet ik zo weer op mijn balkon', zegt Tjolina, studente bestuur en organisatie. 'Dit is goedkoper dan een belegd broodje kopen.'


Waarmee de meiden laten zien: hier wordt bewust met geld omgegaan. Want rondkomen wordt voor studenten een steeds zwaardere opgave. Hun financiële positie wordt met het jaar zwakker. De basisbeurs is kariger geworden. Het collegegeld is gestegen, net als de kosten voor een kamer.


Zonder steun van hun ouders redden ze het nauwelijks. Sommige studenten vertellen dat ze regelmatig naar pappa en mamma bellen voor een paar extra tientjes als er geen geld meer is om te eten. Bovendien is het helemaal niet meer zo zeker dat studenten die deze crisisjaren afstuderen, meteen een goede baan vinden.


Staatssecretaris Zijlstra staat op het podium om de studenten te vertellen hoe ze kunnen leren verstandiger met hun geld om te gaan. Dat ze bijvoorbeeld hun studieboeken ook tweedehands zouden kunnen kopen. En dat ze van budgetcoaches van het project 'Slim Studeren = Geld beheren' nog meer financiële tips kunnen krijgen. Dit programma, van onder meer het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) heeft als doel studenten bewuster te laten omgaan met hun geld.


In samenwerking met het Nibud zijn twaalf studenten opgeleid tot budgettrainers. Zij moeten eerstejaars in het hele land ertoe bewegen zo min mogelijk geld te lenen in hun studententijd. Want het Nibud maakt zich grote zorgen over de sterk stijgende studieschuld van studenten. Die is sinds 2004 met 80 procent gestegen tot, gemiddeld, bijna 15 duizend euro. De meesten lenen om rond te komen, maar een minderheid maakt extra schulden voor leuke maar dure dingen, zoals een wintersportvakantie. Ook de studentenvakbond LSVb en veel ouderejaars zeggen dat het veel te gemakkelijk wordt gemaakt voor studenten om bij te lenen: met een paar klikken op de DUO-site krijg je honderden euro's per maand meer bijgeschreven.


Meer voorlichting over de gevaren van lenen is broodnodig, vindt de LSVb. Maar dat juist de demissionaire VVD-staatssecretaris de studenten gaat vertellen dat ze moeten nadenken bij elke uitgave, dat gaat er niet in bij voorzitter Kai Heijneman. De VVD wil, net als veel andere politieke partijen, de basisbeurs vervangen door een lening. Zijlstra heeft de langstudeerboete geïntroduceerd. Door dergelijke bezuinigingen lopen de schulden van studenten alleen maar verder op, zegt Heijneman.


De LSVb-voorzitter vreest dat kinderen uit armlastige gezinnen zouden kunnen worden afgeschrikt door de stijgende studiekosten. Juist voor die jongeren uit een omgeving waarin het niet de norm is om te gaan studeren, zou de drempel te hoog kunnen komen te liggen.


Niet waar, meent de demissionaire staatssecretaris. Ook onder de nieuwe voorwaarden zullen studenten het geld dat ze in hun opleiding investeren dubbel en dwars terugverdienen. Wie geen baan vindt na zijn studie, hoeft ook niet terug te betalen. Studenten zullen volgens Zijlstra wel meer de toekomstperspectieven van de studies moeten laten meespelen bij hun keuze.


Tijdens deze Utrechtse introductieweek blijken sommige eerstejaarsstudenten al op de kleintjes te letten. Sommigen blijven bijvoorbeeld het eerste studiejaar nog thuis wonen om kosten te besparen.


Aankomend studente humanistiek Maudy (19) zegt 's avonds na een paar drankjes tegen haar mentorgroep: 'Sorry jongens, ik drink niet meer mee, anders heb ik aan het einde van de maand niets te eten.' Omdat ze veel zal moeten werken naast haar studie, moet ze nu de keuze maken of ze bij een sportclub gaat of bij een studentenvereniging: voor allebei heeft ze geen tijd. Bij haar in de mentorgroep zit conservatoriumstudente Annemarie (21). Zij is zich rot geschrokken van het bedrag van ruim 6.000 euro collegegeld dat ze moet betalen nu ze haar horizon wil verbreden met een studie muziekwetenschappen.


Andere studenten zeggen op te kijken tegen het aangaan van meer schulden, mocht de basisbeurs in de toekomst worden afgeschaft. Studente Hélène: 'Misschien zullen komende generaties jongeren zich vaker afvragen: wil ik wel echt studeren of kan ik beter met mijn handen gaan werken? Maar bij dit soort keuzes zou het niet om geld moeten gaan.'


Bestedingsruimte student

Een student aan de universiteit of hogeschool die niet bij zijn ouders woont, heeft gemiddeld 915 euro per maand te besteden, een thuiswonende student 770 euro.


Zes op de tien studenten krijgt geld van hun ouders, gemiddeld 191 euro per maand.


Zeven op de tien studenten hebben een bijbaan, en verdienen gemiddeld 354 euro per maand.


De meesten studenten ontvangen een basisbeurs (uitwonend 266 euro).


De gemiddelde huurprijs voor een studentenkamer is 340 euro.


Ruim eenderde van alle hbo- en wo-studenten leent op dit moment bij de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO).


Ze lenen gemiddeld 365 euro per maand, wat na vier jaar studeren uitkomt op een schuld van 17.500 euro (exclusief rente).


De gemiddelde studentenschuld is sinds 2004 met 80 procent gestegen, van 7.939 euro naar 14.657 euro.


(bron: Nibud)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden