REPORTAGE

Boodschap van vermoorde Russische oppositieleider leeft voort, ook tijdens zijn uitvaart

Duizenden bewijzen dinsdag de laatste eer aan Boris Nemtsov. Moskovieten, maar ook vertegenwoordigers van het Westen. 'Zijn boodschap zal nog lang te horen zijn.'

De kist met het lichaam van Boris Nemtsov wordt uit het Sacharov-centrum in Moskou gedragen, op weg naar de begraafplaatsBeeld ap

Vanaf vroeg in de morgen staat er een rij bij het Sacharov-centrum, vlak naast een parkje met een deel van de Berlijnse muur. In het kleine gebouw ligt Boris Nemtsov opgebaard. In een open kist, zoals het hoort in Rusland. Hij draagt een net pak, het overhemd is hoog dichtgeknoopt, iets wat de oppositieleider bij leven nooit zou doen.

Het is een komen en gaan van familie, vrienden, schrijvers, filmsterren en bekende en minder bekende oppositiefiguren. Namens het Kremlin waren er twee vicepremiers aanwezig. De verkeerspolitie kon maar met moeite de toestroom van hoogwaardigheidsbekleders in goede banen leiden. De drie enorme zwarte Chevrolets die de Amerikaanse ambassadeur vervoeren, rijden dwars tegen het verkeer in. In het gevolg van de Britse ambassadeur ook John Major, premier van het Verenigd Koninkrijk in de jaren negentig. 'Boris Nemtsov stond voor vrijheid en was tegen agressie, repressie en corruptie', zei Major tegen de Britse pers. 'Wie denkt dat de moord op Nemtsov hem het zwijgen heeft opgelegd, ziet het verkeerd. Zijn boodschap zal nog lang na zijn dood te horen zijn.' Uit Den Haag is diplomaat Dirk Jan Kop overgevlogen om namens de regering de herdenkingsbijeenkomst bij te wonen.

Tegen het middaguur is de rij bijna een kilometer lang. Hij voert van het Sacharov-centrum langs de Tuinenring tot aan het dichtstbijzijnde metrostation. 'Natuurlijk kende ik hem. We kenden hem allemaal, we zijn allemaal blind achter hem aangelopen!', zegt Svetlana, een vrouw van achter in de 50 in een mooie bontjas. 'En ik zal je een geheimpje verklappen: we waren allemaal verliefd op hem!'

Huisarrest

Niet bij de begrafenis aanwezig is Aleksej Navalny, de belangrijkste Russische oppositieleider. Hij zit een korte detentie uit omdat hij de voorwaarden van zijn huisarrest zou hebben geschonden. De rechter maakte voor de begrafenis van Nemtsov geen uitzondering. Navalny schrijft op zijn weblog dat Nemtsov is vermoord door de geheime diensten, of door een organisatie die het vuile werk voor de autoriteiten opknapt. 'Op bevel van de politieke elite van dit land, Vladimir Poetin inbegrepen.'

Ook Anna Doeritskaja ontbreekt, het 23-jarige Oekraïense fotomodel dat de belangrijkste getuige is in de moordzaak. Na drie dagen verhoor is ze maandagnacht terug naar Kiev gevlogen. Doeritskaja liep samen met Nemtsov over de brug toen de oppositieleider werd doodgeschoten. 'Ik kan er niet over praten, ik zit in een hele moeilijke psychologische situatie', liet ze aan het Russische televisiestation Dozjd weten. 'Ik weet niet waar de moordenaar vandaan kwam, het gebeurde achter mijn rug.'

Mensen leggen bloemen bij een foto van Nemtsov bij het Sakharov Museum in MoskouBeeld getty

Oekraïne

Politicoloog en oppositieactivist Dimitri Nekrasov legt na afloop van de ceremonie uit dat bepaalde fracties in het Kremlin baat hebben bij de dood van Nemtsov. 'De mensen die geen liberale democratie willen, die geen normale relaties met het buitenland voorstaan en die nooit, nooit met een echte oppositie te maken willen hebben.' Volgens hem zal het klimaat de komende tijd alleen maar verslechteren. 'Iedereen denkt dat het de oppositie tegen het Kremlin is, maar met de oorlog in Oekraïne hebben ze een monster gecreëerd. Al die mannen die daar vechten, wat gaat er gebeuren als die zich tegen het Kremlin keren? De oorlog in Oekraïne woedt ook in Moskou.'

Nog altijd staan er duizenden Moskovieten in de rij. Wanneer de menigte zich realiseert dat er geen plek meer is, worden de bloemen naar voren toe doorgegeven. De laatste rustplaats van Nemtsov is de Trojekoerkovskoje-begraafplaats in het westen van de stad. Wanneer de rouwstoet het centrum verlaat, worden er leuzen geroepen. 'We zetten je werk voort, Boris! Geen zorgen!', klinkt het. 'Rusland zal vrij zijn!'

Andere Poetin-critici die werden vermoord

April 2003 - Het liberale parlementslid Sergej Joesjenkov wordt neergeschoten voor de deur van zijn flatgebouw in Moskou. Joesjenkov was een fel tegenstander van president Poetin en de oorlog in Tsjetsjenië. Hij deed ook onderzoek naar de aanslagen in 1999 op verscheidene gebouwen in Rusland. Die waren voor Poetin de aanleiding tot de inval in Tsjetsjenië, maar volgens sommigen zat de geheime dienst FSB erachter. Vier verdachten veroordeeld, onder wie een rivaal uit Joesjenkovs partij.

Juli 2003 - Joeri Sjtsjekotsjichin, lid van de oppositie in het parlement, sterft. Volgens zijn nabestaanden is hij vergiftigd met thallium. Hij schreef als journalist uitgebreid over corruptie bij de overheid. Ook hij was betrokken bij het onderzoek naar de aanslagen en de mogelijke rol van de FSB. Onderzoek gestaakt wegens gebrek aan bewijs.

Juli 2004 - Moord op Paul Klebnikov, hoofdredacteur van de Russische editie van Forbes Magazine. Hij was bezig met een uitgebreid onderzoek naar witwaspraktijken met geld voor de wederopbouw van Tsjetsjenië, waarbij ook het Kremlin en de FSB betrokken zouden zijn. Drie man veroordeeld, later vrijgesproken. Opperste gerechtshof gelast nieuw proces, maar dat is nooit begonnen.

Oktober 2006 - De journaliste Anna Politkovskaja, schrijfster van een uiterst kritisch boek over president Poetin en een fel tegenstandster van de oorlog in Tsjetsjenië, wordt voor haar huis in Moskou doodgeschoten. Vijf Tsjetsjenen veroordeeld, maar onduidelijk blijft in wiens opdracht zij handelden.

November 2006 - Aleksandr Litvinenko, een ex-FSB agent die naar Londen is gevlucht, sterft na een ontmoeting met twee Russen, onder wie Andrej Loegovoj. Het blijkt dat hij met het radioactieve polonium is vergiftigd. Litvinenko schreef een boek waarin hij de FSB verantwoordelijk stelde voor de bomaanslagen op flatgebouwen die Poetin aangreep als argument om af te rekenen met het opstandige Tsjetsjenië. Het radioactieve spoor leidt terug naar Loegovoj in Moskou, maar Rusland weigert hem uit te leveren. Momenteel loopt er een hoorzitting over de zaak in Londen.

Januari 2009 - Mensenrechtenadvocaat Stanislav Markelov wordt in Moskou doodgeschoten, nadat hij had gemeld in beroep te gaan tegen de vervroegde vrijlating van een Russische officier die een Tsjetsjeense vrouw had ontvoerd, verkracht en vermoord. Twee leden van een neonazistische groep werden voor de moord veroordeeld.

Juli 2009 - Natalja Estemirova, een mensenrechtenactiviste in Tsjetsjenië, wordt ontvoerd uit haar woning in Grozny. De activiste, die felle kritiek had op het gewelddadige optreden van de veiligheidstroepen onder de Tsjetsjeense president Kadyrov, werd later dood teruggevonden in de buurrepubliek Ingoesjetië. Daders en opdrachtgevers nooit gevonden.

November 2009 - Sergej Magnitski, de advocaat van een westerse investeringsmaatschappij in Moskou, sterft in een Russische cel. Hij had justitie bewijzen overhandigd van een grootscheepse corruptiezaak, maar werd zelf gearresteerd wegens betrokkenheid bij belastingontduiking. Volgens de officiële Russische mensenrechtenraad werd hij kort voor zijn dood in de gevangenis afgetuigd. Magnitski wordt na zijn dood veroordeeld wegens belastingontduiking, samen met zijn werkgever Bill Browder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden