Bonn heeft genoeg van zaak-Sudetenduitsers

Zelfs over de spelling van het onderwerp - het verjagen van twee miljoen Sudetenduitsers uit het toenmalige Tsjechoslowakije in 1945 - is tot op het laatste moment bitter gestreden....

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

BONN

Alsof het inderdaad de ondertekening van de vrede betreft, wordt een speciale verklaring nog onderworpen aan een parlementaire behandeling in beide landen en reist minister Kinkel van Buitenlandse Zaken op 20 december naar Praag voor de ratificatie. Vandaag voert hij in Bonn overleg met de vertegenwoordigers van de Sudetenduitsers, die op voorhand hebben verklaard dat de 'vredesvoorwaarden' niet deugen.

De Duitse regering en een overgrote meerderheid van alle partijen in de Bondsdag hebben er echter genoeg van. Algemeen is de overtuiging dat het verenigde vaderland zich internationaal belachelijk maakt als het er niet in slaagt een royaal gebaar te maken naar het laatste buurland dat onder het Hitler-regime heeft geleden. Het gebaar is er dan eindelijk: Bonn ziet af van de eis tot schadevergoeding voor de Sudetenduitsers.

Of de Tsjechische volksvertegenwoordiging akkoord gaat, is nog niet helemaal zeker. Ofschoon de communistische oppositie in Praag spreekt over een 'nationale schande' lijkt een meerderheid van het parlement bereid de verklaring te ondertekenen, waarin van Tsjechische zijde het verjagen van de Sudetenduitsers wordt 'betreurd'.

Tekenend voor de complexe materie is de wijze waarop de als een geheim staatsdocument behandelde verklaring voortijdig op straat kwam. Kinkel en zijn Tsjechische collega Zieleniec hadden de tekst graag op 20 december willen voorlezen. Per ongeluk kreeg de Duitse tv de voornaamste passages al maandagavond in Praag toegespeeld, waarna de overige media in beide landen de volgende dag de complete tekst konden afhalen. 'Een affront', meent Kinkel.

Gisteren stond de verklaring overal afgedrukt en was het, gezien de begeleidende foto's, weer even 15 maart 1939, de dag waarop Hitlers Wehrmacht Praag binnenrolde en een einde maakte aan de zojuist geproclameerde Tsjechische onafhankelijkheid. Een half jaar eerder waren de juichende Sudetenduitsers 'heim ins Reich' gehaald - het begin van alle ellende. De operatie was een uitvloeisel van het Verdrag van München (september 1938), waar nazi-Duitsland Bohemen en Moravië (Sudetenland) in de schoot kreeg geworpen. De Britse premier Chamberlain dacht daarmee oorlog te hebben voorkomen.

Na de Duitse capitulatie werden de Sudetenduitsers uit Tsjechoslowakije op hardhandige wijze verdreven. Vertreibung, zeggen de Duitsers. Letterlijk vertaald, zou dat in het Tsjechisch vyhnání moeten heten. Op het laatste moment is er vyhánání van gemaakt, een synoniem dat voor de Tsjechen minder zwaar beladen klinkt. Vertaald in het Duits betekent het echter onveranderd: 'Vertreibung.'

Conform de waarheid erkent Duitsland dat de 'Vertreibung' onlosmakelijk verbonden is aan het Verdrag van München. Verder betreurt Bonn 'het leed en onrecht dat het Tsjechische volk is aangedaan door de nationaal-socialistische misdaden van Duitsers'. Het Tsjechische verzet wordt alsnog geprezen.

Tsjechië betreurt de verdrijving van de Sudetenduitsers, 'het onteigenen en ontrechten van onschuldige mensen', en het feit dat alle Sudetenduitsers over één kam werden geschoren. Er was sprake van 'excessen die indruisen tegen de elementaire humanitaire principes en de ook toen geldende menselijke waarden'.

Dat deze teksten zo lang op zich hebben laten wachten, ligt niet alleen aan Tsjechië. Tot verdriet van president Havel (hij nam in 1990, direct na de val van Muur, al het initiatief tot verzoening) werd het probleem van de Sudetenduitsers in Tsjechië onderwerp van verbitterde, nationalistisch getinte debatten. Gesuggereerd werd dat veel Sudetenduitsers wilden terugkeren en hun oude bezittingen zouden opeisen - een weinig reële vrees, omdat slechts weinig 'Vertriebene' bereid zijn het rijke Duitsland te verruilen voor hun verarmde oude 'Heimat'.

In Duitsland waren het de in nostalgische verenigingen georganiseerde Sudetenduitsers die een oplossing in de weg stonden. Massaal vonden zij onderdak bij de Beierse CSU, de zusterpartij van Helmut Kohls CDU.

Het was telkens de CSU die lawaai maakte zodra er zich een tekst aandiende waarin niet nadrukkelijk de mogelijkheid werd opengelaten dat de Sudetenduitsers langs juridische weg hun voormalig bezit konden opeisen. Hoewel de CSU nog wat tegensputtert, is zij thans uit realistische overwegingen ook door de bocht.

Bijna symbolisch is de financiële zijde van het nieuwe 'verdrag'. Beide partijen richten een fonds op waarmee uitwisselingsprogramma's worden gefinancierd en de zwaarst getroffen Tsjechische slachtoffers van de nazi-bezetting worden ondersteund. Duitsland stort 140 miljoen mark, Tsjechië 25 miljoen. 'Daar komen we goedkoop vanaf', oordeelt de Frankfurter Rundschau.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.