Bonfrère is ledigheid zat en wil weer naar 'daarachter'

Jo Bonfrère heeft spijt van zijn loyale houding tegenover Clemens Westerhof, de ijdele snoever die zich onmogelijk maakte als voetbalcoach van Nigeria....

HET IS EEN kwelling voor Jo Bonfrère de dagen in ledigheid te moeten slijten. Al ruim een half jaar wacht de Limburgse voetbaltrainer gespannen op de uitkomst van een kolderieke machtsstrijd in de Nigeriaanse sportwereld. Twijfel heeft Bonfrère nabij de wanhoop gebracht. 'Het is verschrikkelijk moeilijk om in te schatten welke stroming het sterkst is. De ene hoge pief wil Bonfrère als bondscoach, de ander zweert bij een Braziliaan en weer een ander heeft liever een Nigeriaan.'

Vier jaar lang heeft hij voetbalonderricht gegeven in Nigeria, het beloofde land voor jagers op uniek talent. Bonfrère was de onbezoldigde assistent van de Nederlandse bondscoach Clemens Westerhof. Hij, die zich the boss liet noemen, brulde en bralde. Zijn knecht, die zwoegde en zweette, won het vertrouwen van de begenadigde voetballers en werd, vol respect, met coach aangesproken.

Westerhof en Bonfrère, die in donker Afrika aanvankelijk eendrachtig samenwerkten, kwamen lijnrecht tegenover elkaar te staan. Bonfrère: 'Westerhof begon mij steeds meer als een bedreiging te zien en wilde mij lozen. Maar hij kreeg de lengte niet, want de spelers stonden aan mijn kant en dat maakte hem razend.'

De kansen om Westerhof beentje te lichten heeft de brave borst Bonfrère aan zich voorbij laten gaan. 'Waarom? Uit fatsoen en collegialiteit. Vorig jaar heb ik 'm echt verschillende keren gered omdat het voor de ploeg beter was dat de lieve vrede werd bewaard. Er moest immers een Afrikaans kampioenschap en een WK worden gespeeld.'

Achteraf heeft Bonfrère spijt van zijn loyale houding tegenover de ijdele snoever die inmiddels emplooi heeft gevonden in Zuid-Afrika. 'De man met wie ik ooit een hecht duo vormde, verspreidt nu lasterpraatjes over mij. Westerhof beweert dat ik mij heb geprobeerd te verrijken door Nigeriaanse voetballers naar Europese clubs te brengen. Het is echt te triest voor woorden, want híí weet als geen ander dat ik van al dat ploeteren in Nigeria nauwelijks een cent wijzer ben geworden.'

De verwijdering tussen Westerhof en Bonfrère leidde tijdens het Afrikaans kampioenschap van vorig jaar in Tunesië tot een verbijsterend incident. De triomf van Nigeria mocht van Westerhof niet afstralen op Bonfrère, de coach van wie de spelers zeiden dat zij dank zij hem beter waren gaan voetballen.

'Meteen na de finale brieste Westerhof dat ik er bij de prijsuitreiking niet bij mocht zijn. De spelers en de officials schoven mij naar voren, maar Westerhof riep: ik ben de coach en ik bepaal wie een medaille krijgt. Op dat moment knapte ik helemaal op die man af. Ik kan me niet herinneren dat ik ooit zo boos ben geweest. Ik heb vreselijk staan schelden en tieren, niet omdat ik zo nodig die medaille moest hebben, maar omdat ik zwaar teleurgesteld was in de houding van iemand die ik onvoorwaardelijk had gesteund.'

Bonfrère was in 1989 oefenmeester van het nietige Verbroedering Geel, in Vlaanderen, toen hij werd uitgenodigd voor een oriënterend gesprek met vertegenwoordigers van de Nigeriaanse voetbalbond. In gezelschap van nog twee Nederlanders, Clemens Westerhof en Jan van Deinsen, trok Bonfrère naar Schotland waar de Nigeriaanse jeugdploeg een internationaal toernooi opfleurde.

Bonfrère: 'Ik ging uit nieuwsgierigheid. Ik wilde het wel eens meemaken, zo'n gesprek met een bondsdelegatie, maar echt interesse had ik niet. Zeker niet toen ze ons vroegen voor verdere onderhandelingen naar Lagos te komen. Dat kon ik niet maken tegenover Geel, dus ben ik afgehaakt.'

Westerhof en Van Deinsen namen wèl de volgende stap en konden onmiddellijk aan de slag, als bondscoach en assistent. Maar Van Deinsen nam al snel de benen omdat hij niet wist te aarden in de Nigeriaanse hoofdstad, een chaotische en rumoerige metropool met meer dan tien miljoen inwoners. Tijdens een trainingskamp van Nigeria in Nederland, voor het Afrikaans kampioenschap van 1990 in Algerije, werd Bonfrère de opvolger van Van Deinsen.

'Toen Westerhof vroeg of ik 'm een beetje kon helpen met de trainingen heb ik ja gezegd, want ik zat net zonder club. Voordat ik er erg in had stond ik voor een groep voetballers van wie ik niemand kende. Westerhof zei: dit is de groep, daar is het veld, hier heb je ballen en weg was-ie. Ik zag 'm pas 's avonds weer terug. Vroeg-ie of het een beetje gelukt was. Ging wel, zei ik, maar wanneer komt nou de nationale ploeg? Hij lachen: hoezo nationale ploeg? Dit is de nationale ploeg. Ik: dat kan niet, want deze gasten hebben geen flauw benul van wat voetbal is.'

Dat Nigeria in de openingswedstrijd van het Afrikaans kampioenschap met 5-1 werd afgedroogd door het gastland Algerije was voor Bonfrère dan ook geen verrassing. 'Iedere speler had een geweldige techniek, maar geen enkel tactisch inzicht. Na die afgang tegen Algerije was er meteen paniek in de tent, want de Nigerianen waren er van overtuigd dat ze een fantastische ploeg hadden.'

Westerhof en Bonfrère namen hun aangeslagen spelersgroep mee naar het strand, voor een oefensessie met een hoge therapeutische en pedagogische waarde. 'We hebben de hele dag tegen ze aangepraat en allerlei tekeningen in het zand gemaakt om tactieken uit te leggen. 's Avonds hadden we een gortdroge strot en waren we doodop. Maar de spelers wekten wel de indruk dat ze eindelijk inzagen dat voetbal meer is dan een balletje hooghouden en er een mooie passeerbeweging uitgooien.'

Westerhof en Bonfrère voerden Nigeria alsnog naar de eindstrijd van de Afrikaanse titelstrijd waarin Algerije opnieuw de niet te kloppen tegenstander was. 'Maar die tweede keer werd het slechts 1-0 en hadden wij ontzettend veel pech. Die verloren finale was een soort doorbraak, voor Westerhof en mij. Wij hadden de critici het bewijs geleverd dat het Nigeriaanse elftal baat had bij onze aanpak.'

Westerhof wierp zich op als de manager en Bonfrère leidde de veldtrainingen. 'Dat werkte perfect, totdat de spelers steeds vaker lieten blijken dat ze in mij de man zagen die hen beter leerde voetballen.'

Daardoor begon de bondscoach zich tegen zijn assistent te keren en de breuk kwam tijdens het laatste toernooi om de Africa Cup. Bonfrère: 'Daarna hebben we niet meer met elkaar gesproken waardoor zich op de bank bespottelijke tafereeltjes afspeelden. Tussen ons in zat een zwarte coach, Chukwu, en die fungeerde als doorgeefluik.

'Kwam het in Westerhof op om een speler te wisselen dan vroeg hij aan Chukwu wat die er van vond. Chukwu boog zich vervolgens naar mij en fluisterde in m'n oor wat the boss in zijn hoofd had. Ik zei dan: zeg maar dat hij beter dat en dat kan doen. En dat gebeurde dan ook meestal.'

De atletische, fysiek sterke en technisch begaafde Nigerianen begonnen ondanks de tweespalt in de technische staf voortvarend aan het wereldkampioenschap in de Verenigde Staten. Maar in achtste finales vlogen de Super Eagles, zoals de bijnaam van de Afrikaanse kampioenen luidt, zich te pletter. Onachtzaamheid werd Nigeria fataal in de slotfase van het duel met de latere finalist Italië waarin de winst voor het grijpen lag.

Die nederlaag, na verlenging, werd het einde van Westerhof als bondscoach van Nigeria. Bonfrère: 'Eeuwig zonde dat het WK voor ons zo abrupt eindigde, maar het was onvermijdelijk dat de ploeg ten onder zou gaan in de chaos. Het was een ongelooflijke bende tijdens het WK. Westerhof had geen enkel overwicht meer op de groep.

'Voor de wedstrijd tegen Italië kwam Omeira, de bondsvoorzitter, naar mij toe. Hij wilde Westerhof ontslaan en mij de leiding geven. Coach, take it over, now. Toen heb ik getwijfeld omdat ik zag dat het mis ging. Maar ik heb het niet gedaan omdat ik Omeira moest garanderen dat we van Italië zouden winnen.'

Met de bondscoach moest na de uitschakeling op het WK de volledige technische staf het veld ruimen. Bonfrère: 'Iedereen die met Westerhof had gewerkt, is er uit gevlogen. Het zou wel eens mijn geluk kunnen blijken dat ik 't laatste half jaar pal tegenover 'm heb gestaan.'

De huidige bondscoach, Shaba, geldt als een tussenpaus, zeker nu Nigeria onder zijn leiding teleurstelde tijdens het toernooi om de Intercontinental Cup in Saudi-Arabië. Thuis in Maastricht volgde Bonfrèhet optreden van Nigeria in Riyad via het televisiescherm. 'Het is er niet beter op geworden, de ploeg glijdt af, ze spelen zelfs behoudend. Onbegrijpelijk met zoveel goede spitsen en aanvallende middenvelders.'

Bonfrère wil terug, omdat, zo zegt hij, 'het daarachter ondanks alles fantastisch werken is.' Dat de wereldvoetbalbond overweegt Nigeria de organisatie van het WK voor junioren te ontnemen, verbaast Bonfrère niets. 'Want in Nigeria verloopt niets ordentelijk. Neem Lagos, alles wat wielen heeft rolt in die stad gelijktijdig over de wegen. Het kost je vaak meer dan uur om een afstand van nog geen vijf kilometer te overbruggen.

'Maar als je de wanorde voor lief neemt, is Nigeria voor een voetbaltrainer een paradijs. Er is zo ongelooflijk veel talent. De meeste spelers kunnen alles met een bal, zijn goed gebouwd, snel, leergierig, gedisciplineerd en zeer levenslustig.'

Bonfrère geniet de voorkeur van een belangrijk deel van de spelersgroep, maar in Nigeria circuleert de naam van Carlos Alberto Parreira als zijn tegenkandidaat. Een voormalige aanvaller van MVV, zonder naam of faam buiten Limburg, moet het opnemen tegen de globetrotter die Brazilië in de Verenigde Staten naar de wereldtitel leidde.

Carlos Alberto is naar voren geschoven door Nike, de opvolger van Adidas als geldschieter van de Nigeriaanse bond. Bonfrère: 'Het lijkt een ongelijke strijd, maar ik weet dat ik een kans maak omdat de spelers het liefst met mij verder willen, omdat ze mij respecteren en vertrouwen. Maar de knoop zal nu toch snel moeten worden doorgehakt, want ik ben het wachten langzamerhand spuugzat.'

Bonfrère vindt zichzelf de aangewezen trainer om ze 'daarachter' voor te bereiden op het volgende Afrikaanse kampioenschap. 'Omdat ik iemand ben die zich kan afsluiten voor invloeden van buitenaf. Het is misschien kortzichtig, maar als buitenlandse coach kun je in een Afrikaans land alleen overleven als je oogkleppen voor hebt.

'Jan van Deinsen is al na paar maanden uit Lagos weggevlucht omdat hij er niet tegen kon, tegen de chaos en alle ellende die je op straat ziet. Ik kijk er langs. Als zich bedelaars rond mijn auto verdringen, zeg ik tegen m'n chauffeur dat hij gas moet geven. Dat klinkt bikkelhard, maar ik realiseer mij dat ik die stumperds niet wezenlijk help als ik ze een paar dollar geef. Ik weet dat in Nigeria een militair regime heerst, maar ik heb er geen oordeel over. Mocht ik bondscoach van Nigeria worden dan zal ik me elke dag te pletter werken en 's avonds uitgeput op m'n bed ploffen. Dat om me heen een krankzinnige wereld draait, zal ik niet eens in de gaten hebben. Het enige dat zal tellen, is 't voetbal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden