Bondsdag: onderzoek naar NSA-activiteiten

BERLIJN - Alle partijen in de Bondsdag zijn het erover eens dat er een parlementaire commissie moet komen die de activiteiten op Duitse bodem van de Amerikaanse spionagedienst NSA gaat onderzoeken. Het initiatief van de oppositie wordt inmiddels gesteund door regeringspartijen SPD en CDU/CSU. Naar alle waarschijnlijkheid zal klokkenluider Edward Snowden als een van de belangrijkste getuigen worden opgeroepen.


In Duitsland ontstond eind juni vorig jaar grote ophef toen, na de onthullingen van Snowden, bekend werd dat de Amerikanen de Duitsers op grote schaal afluisteren en hun internetverkeer monitoren. Zelfs het mobieltje van bondskanselier Angela Merkel, toch een onvoorwaardelijke bondgenoot van de Amerikanen, bleek niet veilig voor het gesnuffel.


Een en ander zou geschieden vanuit de Amerikaanse ambassade in Berlijn en vanaf Amerikaanse grote legerbases zoals die in het Duitse Wiesbaden, waar, saillant, momenteel een nieuw afluistercentrum wordt gebouwd.


De speciaal te vormen parlementaire commissie moet uitsluitsel geven over de vraag in hoeverre de Duitse autoriteiten (en dus de eigen geheime diensten) op de hoogte waren van de Amerikaanse 'illegale' praktijken. Dat daarbij Snowden opgeroepen zal worden, ligt voor de hand.


Maar of ook andere mogelijke hoofdrolspelers, zoals de bazen van buitenlandse geheime diensten en grote internetbedrijven, kunnen worden gehoord, valt nog te bezien. Om nog maar te zwijgen van Barack Obama, David Cameron of Angela Merkel.


Opmerkelijk is dat de regeringspartijen van de grote coalitie zelf niet het initiatief nemen tot het vormen van de speciale parlementaire onderzoekscommissie. Ze wachten af tot er een officieel verzoek komt van de twee oppositiepartijen Die Linke en de Groenen.


Deze beide partijen beschikken in de Bondsdag niet over de vereiste 25 procent om zelfstandig een verzoek in te dienen tot vorming van een zogenoemde 'Untersuchungsausschuss'. Maar dat is niet langer een probleem: CSU, SPD en sinds vrijdag ook Merkels eigen CDU, zullen de aanvraag ondersteunen.


Hans-Christian Ströbele, het Bondsdaglid van de Groenen dat eind vorig jaar een bezoek aan Snowden in Moskou bracht, heeft eind december al gezegd dat zijn partij samen met Die Linke de komende weken een officieel verzoek gaat indienen.


Dat Snowden door de toekomstige commissie gehoord zal worden, staat buiten kijf. Onduidelijk is of dat in diens ballingsoord Moskou of in Duitsland zelf zal plaatshebben. Het ligt voor de hand dat Merkel de klokkenluider geen visum zal willen verstrekken. Doet zij dat tegen alle verwachtingen in wel, dan zullen de Amerikaanse bondgenoten ernstig geschoffeerd worden.


De afgelopen jaren waren er onder meer parlementaire enquêtes naar de 'Kunduz-affaire', waarbij de Duitsers verantwoordelijk waren voor veel burgerslachtoffers bij een bombardement op vermeende Taliban. Een andere commissie onderzocht de activiteiten van de neonazi's van de NSU en het ernstige falen van de autoriteiten daaromtrent.


Veel langer geleden leidde de 'affaire Guillaume' ook tot een parlementaire enquête. Günter Guillaume, een spion van de DDR, was aan het begin van de jaren zeventig een naaste medewerker van bondskanselier Willy Brandt.


Bijzondere onderzoekscommissies van de Bondsdag die over heikele onderwerpen gaan, geschieden meestal achter gesloten deuren. Katja Kipping, partijvoorzitter van Die Linke, zei het afgelopen weekeinde dat de toekomstige zittingen 'live moeten worden uitgezonden'. Te verwachten valt dat CDU, CSU en SPD die eis niet zullen honoreren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden