Bondjas

Hoeveel tijd heb je nodig om James Bond te kleden? Of een Bondgirl? Jany Temime weet het: zij maakte bijna alle kostuums voor Skyfall. 'Daniel Craig heeft een amazing body.'

Ze had het uitgeschreeuwd van vreugde na het verlossende telefoontje uit het kantoor van producent Barbara Broccoli. Bond! Ik ga James Bond doen! Daniel Craig kleden! En de schurk. En de Bond-vrouwen! En M. En de nieuwe Q! Onder anderen. Haar partner was binnengesneld, hij dacht dat haar iets ernstigs was overkomen.


Kostuumontwerper Jany Temime (63) is groot fan, vandaar. Haar herinneringen zijn zelfs gekoppeld aan de jaren waarin de 007-films verschenen, dikwijls in die regenachtige maanden voor Kerst. Ze proefde het meteen in het eerste gesprek met Sam Mendes, de regisseur van Skyfall: ze deelden de passie. 'We kenden de locaties, de grappen, de plots, de muziek. We konden niet stoppen, ik was bang dat ik te lang gebleven was. Toen ik de deur uitging, zei hij: ik denk dat je Barbara moet gaan ontmoeten.' Temime wist al dat hij haar in het vizier had, hij had de makers van de Harry Potter-films gepolst, hoe het was om met haar te werken.


Temime heeft de Franse nationaliteit, woont in Londen en heeft een lang filmverleden in Nederland, dat begon met Rooie Sien in 1975 en via De Lift en Ciske de Rat in de jaren tachtig zo'n beetje eindigde met de met Oscars bekroonde titels Antonia en Karakter in 1995 en 1997. Aan de telefoon vanuit Boedapest, waar ze is betrokken bij de voorbereiding van het oorlogsspektakel Hercules, blijkt dat het Nederlands er nog is, zij het doorregen met flarden Engels en Frans. Enkele dagen later zal ze naar Los Angeles vertrekken, waar vandaag de Costume Designer Guild Awards worden toegekend. Haar bijdrage aan Skyfall is genomineerd. Vorig jaar won ze met Harry Potter and the Deathly Hallows Part 2 in de categorie 'fantasy', na twee eerdere nominaties voor films met de tovenaarsleerling.


'Ik denk niet dat ik hem weer kan winnen. Maar het is een mooie prijs. Er komt geen marketingstrategie of publiciteitsmachine aan te pas. Het gilde bepaalt. Dit is de eer van vakgenoten.'


Ondanks een verblijf van ongeveer twintig jaar in Amsterdam, waar haar twee zoons uit twee huwelijken zijn opgegroeid, heeft ze zich nooit Nederlands gevoeld. Maar ook al staat het in haar paspoort, Frans is ze evenmin. Europees, dat komt meer in de buurt. 'Ik ben opgegroeid in Algerije, toen het daar oorlog was, de koloniale oorlog tegen de Fransen. Het was verwarrend, je weet als kind niet waar je bij hoort. Ik was 10, toen mijn ouders terug naar Parijs gingen. Ik herinnerde me vooral de warmte van Algerije, de geuren van de zee. In Frankrijk was het grijs en het regende. Het zijn ervaringen die je vormen.


'Sindsdien ben ik iemand die makkelijk verhuist. Ik pas me snel aan. Ik vond Amsterdam geweldig in de jaren zeventig. De vrijheid van denken, de ideeën; Amsterdam had destijds alles wat in Parijs ontbrak. Maar in de jaren daarna werd de stad snel saai, vond ik.' Toen de producenten van Harry Potter haar benaderden voor De Gevangene van Azkaban - haar bijdrage aan Karakter was opgevallen - verliet ze de Keizersgracht en betrok een appartement in Chelsea. Ze leidde plotseling een atelier met vijftig medewerkers en had de beschikking over een budget van miljoenen euro's.


'Het werk zelf verschilde feitelijk niet zo veel met wat ik voor de Nederlandse film heb gedaan. Maar de wereld eromheen is niet te vergelijken. De scene in Nederland is klein. Je komt snel dezelfde mensen tegen. Dat begrijp ik wel, het is veilig, je weet wat je kunt verwachten.


'Die grote, internationale producties, dat is een andere wereld. Voor Hercules bijvoorbeeld wordt straks een leger van meer dan duizend man op de been gebracht. In Nederland had je het met misschien twintig man moeten doen. Er is geld, veel geld. Dat maakt het ook moeilijker. Er is geen enkel excuus meer. Alles moet kloppen. De druk is veel groter.'


Voor Harry Potter - ze was ook betrokken bij alle volgende afleveringen - maakte ze in overleg met regisseur Alfonso Cuarón een radicale keuze: de hoofdrolspelers moesten kleren dragen die herkenbaar waren voor de doelgroep: tieners. Ze trok zich weinig aan van de beschrijvingen in de boeken van J.K. Rowling. Daniel Radcliffe droeg buiten Zweinstein spijkerbroeken en All Stars - het leverde onder de volgelingen discussie op.


'De eerste films hadden wat meer de sfeer van A Christmas Carol. Ik wilde dat de kinderen meer urban zouden zijn. Zowel hoofdrolspelers als het publiek waren groter geworden. Tieners willen begrijpen wat ze zien. En de docenten moesten meer lijken op hun buurman of buurvrouw, maar dan met excentrieke trekjes, een kleine twist. Het werkte perfect. Fantastique.'


De opgave in Bonds Skyfall was rekening te houden met een traditie van vijftig jaar: de Bond die altijd en overal klasse en stijl uitstraalt; in smoking in het casino, in zwembroek aan het tropisch strand. 'Het publiek moet krijgen wat het verwacht, maar ik wilde er ook een 2012-look aan geven. Het is updaten, niet veranderen.' Uitgangspunt, niettemin: Sean Connery als Bond in Goldfinger (1964). 'Daar is hij het mooist.'


Met Craig heeft ze er lang over gepraat, ze zijn in New York winkel in winkel uit gelopen. Ze waren het er snel over eens dat het pak waarmee de film opent de contouren en de bewegingen van het lichaam moest volgen. 'Hij heeft een amazing body. Hij is zo full of power.' Slim fit moest het zijn. Geen opgevulde schouders, geen schelpvorming. 'De stof moet een tweede huid zijn.' En weer soepel naar beneden plooien als de geheim agent zich tijdens een schietpartij weer opricht na een duik in het stof.


Een tas met voorbeelden - vintage jasjes, tweedehands broeken - heeft ze bij modeontwerper Tom Ford op tafel gezet. Een spannend moment, ze vroeg hem zijn opvattingen over haute couture opzij te zetten: dit ging om film. 'Hij wist precies wat ik bedoelde, hij is zelf regisseur geweest.'


Ford stuurde twee Italiaanse kleermakers. Het resultaat: jasje aan de korte kant, broekspijpen neigend naar hoog water - over een centimeter meer of minder is een half uur geredetwist. Zeker geen riem - so nineties. Er zijn er zestig van gemaakt. Voor de body doubles, de stuntlui, Graig zelf had er twintig nodig. Als hij op een motor zit, zijn de mouwen en broekspijpen langer. Dressed for the occassion.


Silva, de schurk in de rol van Javier Bardem, was het lastigst voor Temime. 'Javier zocht lang naar de persoon die hij wilde uitbeelden. Hij kreeg alle ruimte van Sam. Hij is er drie maanden mee bezig geweest. Ik zocht met hem mee. We hebben veel geprobeerd, van kimono tot wit pak. Het is uiteindelijk de uitbeelding van de reconstructie van een mens geworden. Daarom ook die blonde pruik. Zodat je kon zien dat er weinig echt meer aan hem was. De uitstraling moest nouveau riche zijn. Iemand die niks anders meer heeft dan uiterlijk vertoon. Een shirt van Prada met prints was de basis. Luid, agressief. Bond zou zoiets nooit dragen. Het contrast moest duidelijk zijn.'


De eerste ontmoeting met Bérénice Marlohe - Bondgirl Severine in de film - was voor Temime bijna een schok. 'Ik had nog nooit zo'n mooie vrouw gezien, nou ja, sinds Angelina Jolie misschien. Zo sexy, zo sensueel, voluptueus.' In de avondjapon - een rugloos lijfje van tule met satijnen jurk - die de Franse actrice draagt tijdens de eerste ontmoeting met Bond in het casino, zit zes maanden werk. Duizenden Swarovski-kristallen zijn met de hand aangebracht. Een tatoeage op de rug moest illustreren dat Severine ook een donkere kant heeft. De outfit zat zo strak, dat Marlohe tijdens de opnames twee keer per dag van creatie moest wisselen om te voorkomen dat er plooien ontstonden. Er zijn zes versies van gemaakt. Temime: 'Voor een Bondfilm mag het. Dit was een work of love.'


Hebben regisseurs en acteurs bij haar veel invloed op wat ze zullen dragen? 'Bij regisseurs verschilt het nogal. De een is intellectueler ingesteld, die is vooral bezig met het verhaal. De ander is sterk visueel gericht, die zal meer geneigd zijn zich met me te bemoeien. Maar natuurlijk overleg je vaak, je moet weten wat de regisseur voor ogen staat. Alles moet passen in het concept van de film. Kostuumontwerpen in film is een dienend vak. Ik vind dat het kostuum nooit de acteur mag overschaduwen. Het mag niet opvallen, eigenlijk moet je het kostuum niet eens zien. Ik streef ernaar het altijd zo simpel mogelijk te houden.


'Voor acteurs luistert het altijd nauw. Ze weten waarom ze zijn gecast, ze zijn bezig met hun imago. Ze zijn allemaal lastig en ik vind ook dat ze lastig moeten zijn. Het is zo fragiel, er hangt veel van af. Zij hebben veel meer te verliezen dan ik. Ik hoorde een keer dit verhaal over Brad Pitt. Tijdens de opnames voor Troy kwam hij de trailer uit in een korte leren rok. Een andere acteur zag hem en barstte in lachen uit. Brad is terug naar binnen gegaan en liet weten dat hij onder geen voorwaarde nog in die rok zou spelen. Zoiets begrijp ik heel goed.


'Ik luister altijd naar ze, soms hebben ze verkeerde ideeën, maar dan voer ik ze toch uit, zodat ze zelf kunnen zien dat het niet klopt. En ik heb natuurlijk een grote voorsprong: ik weet wat de anderen dragen. Ik weet dat je niet iets roods aan kunt hebben als je tegenspeler een scène eerder in dezelfde kleur heeft gedaan. Maar laten we tegelijkertijd niet vergeten dat het acteren zelf en het script natuurlijk het allerbelangrijkst zijn voor succes.'


Heeft ze nog een andere droom, na Bond? Temime aarzelt geen moment. 'Ik wacht nu op Tarzan. Iemand die niet goed weet of hij dier of mens is. Een ongelooflijk interessant gegeven.' En nee, een overstap naar de modewereld is geen ambitie. 'Daar draait het er toch om of een jasje verkoopt. Film is natuurlijk ook commercie, maar voor mij is het vooral een wereld van fantasie. Daar voel ik me thuis.'


Van Karakter tot Potter


Jany Temime (63) was voor Skyfall als kostuumontwerpster betrokken bij meer dan veertig internationale films en tv-series. Tot de bekendste behoren zes van de acht Harry Potterfilms: The Prisoner of Azkaban, The Goblet of Fire, The Order of the Phoenix, The Half-Blood Prince en de twee delen van Harry Potter and the Deathly Hallows. Voor het laatste deel kreeg ze vorig jaar de Costume Designers Guild Award. Andere internationale producties: Gravity, Wrath of the Titans, Copying Beethoven, Bridget Jones en The Edge of Reason. In Nederland tekende ze voor de kostuums in Karakter, Antonia, De vlinder tilt de kat op, Op hoop van zegen, Ciske de Rat, De Lift en Rooie Sien. Ze werkte voor tv-series als Bij ons in de Jordaan, In naam der koningin, de Partizanen en Beppie. Voor Antonia won ze in 1995 een Gouden Kalf. (Foto Jaap Buitendijk)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden