Bommen vielen in het park

In mei 1940 vielen Hitlers troepen Frankrijk binnen. De Duitse schrijver Ernst Jünger stond aan het hoofd van een infanteriecompagnie en hield een gedetailleerd dagboek bij van zijn ervaringen in de Blitzkrieg....

Zigzaggend doorkruiste de compagnie de streek van Aisne en Marne: Bucy-les-Pierreponts, Ebouleau, Marle, Hérie-la-Viéville, Landifay, Gercy. Jünger op 1 juni: ” s Nachts bereikten we Gercy waar we nog een paar inwoners troffen.' Vijf dagen later trok hij Toulis-et-Attencourt binnen, begeleid door kanongebulder in de nabijheid. Op het kerkhof ontmoette hij twee mannen, bezig een graf te delven voor een gestorven vluchteling, een grijsaard: Ze woelden in de oude dodenakker, een van hen haalde een schedel naar boven.'

Rond het stokoude kerkje met uitzicht over de heuvels om Toulis scharen zich oude en jonge graven. Menig graf is anoniem, mist een steen, gaat schuil onder onkruid of heeft een verroest kruis zonder opschrift. Terugvinden wie hier in juni 1940 werd begraven, is ruim zestig jaar later ondoenlijk.

Laon Europa's grootste beschermde locatie met acht kilometer versterkingen verheft zich boven het land. Jünger wierp er zich op als cultuurbeschermer en stelde de kathedraal, het museum en de citadel ('zonder militaire betekenis') onder speciale bewaking om plunderingen te voorkomen. Weliswaar is de bovenstad nagenoeg verlaten, maar op zulke plekken blijft altijd een bepaalde droesem achter, die zich gemakkelijk vermengt met de slechte elementen die in iedere legereenheid voorkomen.'

De kathedraal Notre-Dame lag hem na aan het hart: '. . . verbleef ik vanochtend lange tijd in de hoge ruimte die me heerlijk als de eerste dag overkwam. In het bijzonder trof me het eenvoudige lijnenspel.'

Rechts van het gebouw loopt de Rue du Cloitre in de wijk der notabelen die allemaal hals over kop zijn gevlucht en hun luxe huishoudens achterlieten'. In een van de nog steeds statige huizen verbleef Jünger van 7 tot 16 juni. We vinden hier een graad van levensgenot die in Duitsland allang onbekend is geworden.'

Aan de andere kant van de kathedraal ligt het paleis van justitie, aan de Place Aubry, genoemd naar Gisèle, Nicole en hun moeder, vermoord door de nazi's', zoals het straatbordje onomwonden uitlegt. In het gerechtsgebouw schreef Jünger op 11 juni een brief aan zijn broer Friedrich Georg aan een tafel waar op het groene kleed als was sprake van een korte pauze nog het hoofddeksel van de rechter lag'. Laon bleef zowel in WO I als II gevrijwaard van vernielingen.

Linea recta naar het zuiden loopt het spoor. Drie kilometer voorbij Chavignon staat een enorm stenen kruisbeeld ter herinnering aan de slag van 1917, een verwaarloosd monument met gebroken marmeren plaquettes. Vier kilometer later memoreert een Sovjet-achtige, stenen raket van een meter of vijftien twaalfduizend artilleristen, gesneuveld in de loopgraven van WO I. Vlakbij bevinden zich drie graven, die van piloot Georges Damez, cavalerist Maurice Theruez en infanterist Frederic Taillefert in wiens steen een lofrede van generaal Pétain is gebeiteld. Alle drie niet ouder dan 21 geworden, alle drie in 1917 omgekomen bij de slag van Malmaison.

Soissons passeren we, destijds zwaar gehavend, Château-Thierry, de geboorteplaats van fabeldichter De la Fontaine (met onherbergzame wijken waar dode paarden de weg versperden') , Essômes-sur-Marne, ook daar heerste onbeschrijfelijke verwarring met barricades op de straten, daartussen eenzaamheid in de tuinen'. Jünger koos, zoals gewoonlijk, het plaatselijke kasteel uit als logeeradres. Het staat er nog steeds, afgeschermd door een slecht aangesmeerde muur en hoge bomen.

We kruisen de Marne, rijden over golvende wegen en korenvelden. Hoogpotige metalen reuzeninsecten, die zojuist op het land koren hebben gemaaid en ingepakt, kruipen voor ons uit. Mussen scheren met doodsverachting over het hete asfalt, op zoek naar insecten. Tegen de voorruit vliegen zich talloze witte vlindertjes te pletter.

Vlak voor Montmirail staat in de berm een pilaar met een adelaar, in 1866 opgericht door Napoleon III om de herinnering aan de door zijn oom gewonnen veldslag van 1814 tegen Pruisen en Russen levend te houden. Aan de overkant van de weg worden 233 Saint-Cyriens herdacht, gevallen tussen 1914 en 1955.

Jünger op 18 juni: Ik zocht onderkomen in het heerlijke slot van Montmirail dat helaas ook al geleden had. In het park zijn bommen ingeslagen en ze hebben een rij ramen vernield; een paviljoen rechts van de toren is afgebrand.'

Op dit kasteel uit de 17de eeuw woonde de schrijver Larochefoucauld wiens Maximes bij Jünger in hoog aanzien stonden. Het kasteel midden in het rommelige stadje is nog steeds bezit van het geslacht Larochefoucauld en alleen in de zomermaanden s middags voor het publiek toegankelijk. Twee rijen kastanjebomen omzomen de oprijlaan.

In Mons mirabilis' zag Jünger meer dan tienduizend Franse gevangenen voorbijtrekken, een processie die bijna twee uren in beslag nam.

Sézanne, Chichey, Queudes, Anglure, St-Just-Sauvage, Romilly-sur-Seine, Gélannes, Trancault, het zijn vaak in zichzelf gekeerde plaatsjes op de route naar Sens aan de rivier de Yonne, met zijn mooie kathedraal'.

Kortstondig duiken tussen het geel groene wijngaarden op. Even later is het groen weer koolzaad of mäis; het landschap blijft een grote lappendeken met bulten.

Even holt de tijd achteruit: buiten Trancault staan zes militairen in gevechtskleding bij een jeep en buigen zich over een stafkaart.

Véron, Villeneuve (met twee oude stadspoorten), de driebaansweg naar Villecien, die vorig jaar tachtig doden eiste (' Hoeveel worden het er in 2003', vraagt een bord in de berm), en dan Aillantsur-Tholon, dat in het dagboek Allant heette.

Hier sloeg Jünger met zijn infanteristen op 22 juni de weg in naar Bourges om op 7 juli in Aillant terug te keren. Wij zien af van die omweg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden