Bommen op Bali spelen leger in de kaart

De zelfmoordaanslagen van 1 oktober hebben de aandacht afgeleid van de verhoging van de brandstofprijs. Zo helpen ze de regering, maar ook het leger, dat terrein wil terugwinnen....

De laatste bommen op Bali ontploften ruim een week geleden opeen uiterst gevoelig moment voor Indonesië. President SusiloBambang Yudhoyono stond aan het begin van de grootste krachtproefvan zijn presidentschap: hij had net de brandstofprijzen metmeer dan 80 procent verhoogd en Indonesië maakte zich op vooreen periode van onrust. De bommen hebben even de aandachtafgeleid.

De aanslagen lijken niet alleen de regering, maar ook deIndonesische militairen en de geheime dienst in de kaart tespelen. Zij zien plotseling een kans om het sinds Soeharto's valverloren terrein terug te winnen.

Het waren brandstofprijsverhogingen die in 1998 leidden totde val van de dictatoriale president Soeharto. Twee laterepogingen om die prijzen te verhogen, van president Abdurrahman Wahid en van Megawati Soekarnoputri, mislukten. Dat grote onrustditmaal nog is uitgebleven is echter niet alleen aan de aanslagentoe te schrijven. Na zeven jaar 'hervorming' lijkt deIndonesische bevolking het geloof in demonstraties te hebbenverloren.

De studentenbeweging, de grote aanjager van de volksprotestentegen Soeharto, is verworden tot een versplinterd geheel vankleine groepen waarvan de een nog radicaler is dan de ander. Hetontbreekt bovendien aan een politieke oppositie die de leidingvan de verspreide protesten op zich kan nemen.

De bommen van Bali hebben de aandacht even afgeleid van deprijsverhogingen. De politie, die paraat stond om demonstratiesde kop in te drukken, kan zich nu toeleggen op het opsporen vanterroristen. Dank zij de antiterrorismewetten die zijn ingesteldna de eerste aanslagen op Bali, in oktober 2002, mag de politieal zonder bewijs mensen arresteren; een 'verdenking vanmedeplichtigheid' is genoeg.

Die wet ging mensenrechtenactivisten al te ver, maar denieuwe aanslagen geven voeding aan ideeën die veel verdergaan. De regering overweegt het leger en de binnenlandseveiligheidsdienst, de BIN, nog meer bevoegdheden te geven.

De gevreesde BIN, die onder Soeharto verantwoordelijk zou zijngeweest voor talloze verdwijningen en moorden, is nooitgereorganiseerd en wordt nog altijd in verband gebracht metdubieuze zaken. De dienst zou onder meer betrokken zijn geweestbij de moord op de mensenrechtenactivist Munir, die op 7september 2004 tijdens een vlucht van Jakarta naar Amsterdam werdvergiftigd. De regering overweegt deze BIN de bevoegdheid tegeven zelf mensen te arresteren en vast te houden.

De jongste aanslagen hebben ook de militairen uit de schaduwgehaald. President Yudhoyono, zelf generaal b.d., heeft het legeropgedragen een 'actieve rol' te gaan spelen in de strijd tegenhet terrorisme. Chef-staf Endriartono Sutarto kondigde meteenaan de opgeheven 'territoriale commando's' nieuw leven te zulleninblazen.

De territoriale commando's zijn een erfenis van Soeharto.Onder zijn bewind vormde het leger een staat in de staat.Militairen beheersten de politiek, en de territoriale commando'swaren de regionale bolwerken van waaruit zij de lokale politiekbespeelden en de bevolking intimideerden. In 2004 is bij wet bepaald dat de territoriale commando's binnen vijf jaar moestenzijn opgeheven.

Oud-president Abdurrahman Wahid haalde meteen fel uit naarde plannen om de commando's terug te halen. Volgens hem is diteen poging 'het militarisme terug te brengen' in Indonesië enwordt hiermee de weg geëffend voor een terugkeer van demilitairen in de politiek. 'Het land keert terug naar eenautoritaire staat', waarschuwt hij.

Wahid heeft tijdens zijn korte presidentschap (1999-2001)zelf een begin gemaakt met een drastische hervorming van destrijdkrachten. Hij heeft leger en politie - voorheen verenigdonder één commando - van elkaar gescheiden en aanzetten gegevenom een einde te maken aan de binnenlandse taken van het leger.Dat zou zich in de toekomst alleen nog met de landsverdediging bezighouden en de rest overlaten aan de politie.

Het leger probeert nu gretig iets van het verloren terreinterug te winnen. De Engelstalige Jakarta Post citeert een zekere luitenant-generaal Kiki Syahnakrie, die het herstel van deterritoriale commando's 'de enige juiste oplossing voor de kortetermijn' noemt. 'Waarom was het onder Soeharto zoveel veiligerin Indonesië? Omdat de territoriale functie van het legersterker was, en omdat het werd gesteund door de antisubversiewetdie aan het begin van de hervormingen is afgeschaft.' Deantisubversiewet vormde onder Soeharto de grond voor tallozearrestaties en veroordelingen van tegenstanders van het bewind.

Hoewel de aanslagen op Bali niet zijn opgeëist, zijn dedaders vermoedelijk moslims die dromen van een islamitischIndonesië. Hun bommen lijken Indonesië echter allesbehalve inde richting van een islamitische staat te duwen. In plaatsdaarvan dreigt een herstel van het militaristische enautoritaire bewind dat het land in 1998, na ruim dertig jaar, vanzich dacht te hebben afgeschud.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden