REPORTAGE

Bommen en granaten als waarschuwing aan Poetin

De grootscheepse oefening in het voormalige Oostblok is een signaal aan Rusland: waag het niet om een NAVO-land aan te vallen.

Foto's van de oefening in het voormalige Oostblok.Beeld Julius Schrank

De 22-jarige korporaal Bram kreeg vorige week dinsdag al een sms'je met een notice to move. Dat betekent: alles uit je handen laten vallen en je melden op de kazerne. Krap 48 uur later zat hij bepakt en bewapend in een legervrachtwagen vanuit Schaarsbergen op weg naar Polen.

Daar zit hij nu nog, in een kamp in de bossen vlak bij het Poolse plaatsje Swietoszow. Links en rechts van hem kaarsrechte rijen groene legertenten. Hij en zijn maten poetsen hun wapens schoon op een krukje voor hun tent. Verderop spelen Noorse militairen een spelletje kaart. Ze zijn er klaar voor om ingezet te worden in een crisisgebied, zeggen ze.

Nederlandse infanteristen tijdens de oefening Noble Jump bij Zagan in het westen van Polen.Beeld Julius Schrank.

Is er dan oorlog uitgebroken in Polen? Nee, de snelle verplaatsing van Bram en hele groepen Noren, Duitsers en Tsjechen is onderdeel van een grote oefening van de NAVO-flitsmacht (2.100 militairen), die tot donderdag plaatsvindt in Polen. In totaal trainen 15 duizend NAVO-militairen uit 22 landen op diverse locaties in het voormalige Oostblok om vooral aan de Russen te laten zien wat ze in huis hebben.

De 11 Luchtmobiele Brigade en Brams eenheid, de Alfa/Koningscompagnie, hebben het komende jaar een deadline van 48 uur om een NAVO-land in nood te helpen als het daar om vraagt. Het ontvangende land, deze week Polen, bouwt uit het niets een legerkamp op terwijl duizenden militairen uit diverse NAVO-lidstaten hierheen komen vliegen en rijden.

'Zo erg is het niet om plots alles uit je handen te laten vallen', zegt Bram. 'Mijn familie is wel gewend dat ik soms ineens word opgeroepen.' Vorige zomer had hij het nog, na de ramp met passagiersvlucht MH17. Toen stond zijn eenheid ook paraat om eventueel lichamen van slachtoffers uit Oekraïne weg te halen. De inzet ging toen niet door.

Jens Stoltenberg

Lees hier het interview met de baas van de NAVO Jens Stoltenberg.

Munitiekist met wapen.Beeld Julius Schrank

Aan de rand van de bossen van Swietoszow zitten Bram en zijn collega's geknield in het gras terwijl voor hen drie Amerikaanse Blackhawk-helikopters landen. Rotorbladen zoeven met zo'n hoge snelheid rond dat er een zandstorm ontstaat. De militairen bukken en vechten tegen de ontstane wind om de helikopters in te stappen.

Een paar kilometer verderop gaat de oefening de volgende dag verder. Het geluid van mitrailleurvuur schalt over de Poolse open vlakte, terwijl de Blackhawks komen aanvliegen met aan boord de Nederlandse infanterie-eenheid. Vlak boven de grond springen ze eruit. Poolse commando's gooien touwen naar beneden vanuit hun heli's en suizen zo een voor een naar de grond.

De nepvijand die zich verderop schuilhoudt in een camouflagetent is zo'n twee minuten later met hulp van Tsjechische gevechtslandrovers omsingeld, een tegenstander wordt uitgeschakeld met losse flodders. Een krijgsgevangene wordt vervolgens gered en mee de helikopter in getrokken.

Bijna tegelijk vallen op zo'n honderd meter afstand Poolse, Litouwse en Nederlandse special forces een tweede onderkomen binnen waar de vijand zich heeft verschanst. Poolse Mi24-gevechtshelikopters en scherpschutters geven vuursteun. Noorse Leopardtanks en Duitse Marder-pantservoertuigen vuren de rest van de vlakte leeg.

De militairen rusten uit.Beeld Julius Schrank

Op een tribune tegenover het schouwspel zitten de hoogste NAVO-functionarissen, met hoofdgast secretaris-generaal Jens Stoltenberg, goedkeurend te knikken. Het is een show van bommen en granaten die vooral als waarschuwing dient richting de Russische president Poetin: waag het niet om een NAVO-land aan te vallen.

Vroeger, weet brigadegeneraal Kees Matthijssen op de tribune, zaten ook Russische functionarissen als genodigden mee te kijken naar zo'n NAVO-oefening. Die tijd is voorbij. 'Naar mijn weten zijn ze ditmaal niet uitgenodigd', zegt Matthijssen. De geur van kruitdampen van mortieren en ander zwaar geschut lijkt het definitieve bewijs dat de tweede Koude Oorlog is begonnen.

Of ze bij de NAVO niet bang zijn dat dit een levensgevaarlijke provocatie is richting de Russen? Het is maar hoe je het bekijkt, vindt Matthijssen, die het bevel voert over de gehele flitsmacht: 'De Russen provoceren zelf ook.' Dinsdag nog uitten de VS en de NAVO hun zorgen over de versterking van het Russische kernwapenarsenaal. Poetin kondigde aan dat Rusland veertig nieuwe langeafstandsraketten krijgt.

En afgelopen week zijn 'een paar keer Russisch sprekende stemmen' te horen geweest op radioapparatuur van NAVO-militairen, beaamt Matthijssen. 'Dat gebeurde vroeger tijdens de Koude Oorlog ook. Maar we hadden het al jaren niet meer meegemaakt. En nu dus weer wel.'

Nederlandse infanteristen tijdens de oefening Noble Jump bij Zagan in het westen van Polen.Beeld Julius Schrank

De Nederlandse Matthijssen is de NAVO-commandant die er het komende jaar voor zorgt dat de militaire eenheden uit diverse landen met elkaar geïntegreerd worden tot een snel inzetbare flitsmacht die gezamenlijk kan optreden tegen een vijand. Dat kunnen Russen zijn, maar net zo goed strijders van de Islamitische Staat in Irak of mensensmokkelaars aan de kust van Libië.

Op het pelotonsniveau van Bram lukt het samenwerken met militairen met al die nationaliteiten al goed. Ze doen dit vaker, trainen met bijvoorbeeld Amerikanen en Duitsers. Een taalprobleem is er bij deze oefening wel: vooral de Tsjechische en Poolse soldaten spreken niet goed Engels. Verder verloopt het soepel. Ze proberen elkaars wapens uit op de schietbaan, leren elkaars werkwijze tijdens aanvallen kennen en maken computer- en radioverbindingen tussen militaire eenheden.

'Ja, het is een oefening', zegt Bram terwijl hij zijn wapen voor zijn tent verder schoon poetst. Maar hij en zijn maten houden er rekening mee dat het volgende sms'je dat binnenkomt misschien voor het echte werk is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden