Reportage Bomenoorlog in Sheffield

Bomenoorlog in Sheffield: 17.500 bomen ter dood veroordeeld, maar de buurt komt in actie

Het kappen van kerngezonde bomen leidt tot veel protest in Sheffield. Ze zouden schade berokkenen aan straten en stoepen. Onzin, zeggen de actievoerders. De plaatselijke bisschop moet rust brengen. Maar de kettingzagen worden gesmeerd. 

Buurtbewoners verzetten zich tegen de voorgenomen bomenkap in Sheffield. Foto New Civil Engineer

De drie grote linden op de stoep voor de vrijstaande woning van Roy Hedge dragen een geel lintje. Ook de Victo­riaanse kastanjeboom aan de achterzijde heeft er een. Doodvonnissen, zegt de gepensioneerde onderwijsinspecteur die al veertig jaar met zijn vrouw Gini aan de Kenwood Park Road in Sheffield woont.

‘De gemeente wil deze bomen weghalen – de meeste bomen aan deze kant van de straat – omdat ze schade aan de stoeprand zouden veroorzaken. Zie jij schade?’ Hij wijst op de brede stoep die een klein stukje is opgetild door de wortels. De stoeprand is netjes onderbroken voor de boom. ‘Niets bijzonders’, zegt Hedge, ‘dat zie je overal in Engeland.’

De gele lintjes behoren tot het straatbeeld van de Noord-Engelse stad die van oudsher bekend staat om staal en snooker. Ze zijn door buurtbewoners opgehangen aan bedreigde bomen.

Het door Labour geleide stadsbestuur besloot vier jaar geleden het onderhoud van de openbare ruimte in handen te geven van het particuliere bedrijf Amey. Overeengekomen is dat bomen die ziek zijn of schade berokkenen aan straat of stoep moeten worden vervangen. Het gaat om 17.500 veelal kerngezonde bomen. Het besluit heeft zoveel protest veroorzaakt dat het kappen in maart tijdelijk is stilgelegd. Er is nu een ‘consultatie’ gepland, maar de kettingzagen worden gesmeerd.

Zaagploegen

Het kappen veroorzaakte aanvankelijk weinig protest, waarschijnlijk omdat Amey ermee begon in de armere wijken in het oosten en het noorden van de stad. Veel bewoners daar zijn afhankelijk van de gemeente, hebben minder middelen zich te organiseren en in het algemeen meer andere zorgen aan hun hoofd dan bomen. Ook al verbeteren die het leefklimaat omdat ze uitlaatgassen absorberen. 

Zodra de zaagploegen aankwamen in groenere middenklassewijken zoals Ecclesall, Meersbrook en Nether Edge, volgde een opstand. Tandartsen, hoogleraren en onderwijzers veranderden van de ene op de andere dag in activisten.

‘Het was voor het eerst in mijn leven dat ik actie heb gevoerd’, zegt de 44-­jarige Calvin Payne, een plaatselijke historicus die is gespecialiseerd in putdeksels. Hij werd gearresteerd bij het verdedigen van de zogeheten Bonkers-boom. ‘Bonkers!, krankzinnig’, reageerde Landbouwminister Michael Gove toen hij tijdens een bezoek hoorde dat deze gezonde plataan zou worden geveld.

Zeker 25 buurtbewoners zijn dit jaar gearresteerd omdat ze zich in de veiligheidszone rondom de bomen hadden begeven. ‘Law Breakers’, kopte de plaatselijke krant The Star, een kop die – zo bleek uit gelekte correspondentie – de gemeente de krant had ingefluisterd.

Een universitair docent die de kapwerkzaamheden voor zijn deur probeerde te verhinderen, heeft acht uur in een cel doorgebracht omdat de politie niet wist op welke basis ze een dagvaarding moest uitvaardigen. Geen van de arrestanten is tot een onvoorwaardelijke celstraf veroordeeld, maar de juridische kosten lopen op tot in de tienduizenden ponden. 

Benefietconcert

Actievoerders besloten geld in te zamelen, geholpen door de in Sheffield geboren Jarvis Cocker – zanger van de band Pulp – die een benefietconcert organiseerde. Zelfs een rechter toonde sympathie en noemde de acties ‘duidelijk gerechtvaardigd’, woorden die nu op felgekleurde shirts van enkele actievoerders prijken.

Er kwam zoveel protest en slechte publiciteit dat Amey het kappen uitbesteedde aan onderaannemer Acorn, die bomenkappers uit andere steden liet komen toen plaatselijke werknemers in gewetensnood raakten. Na de eerste golf arrestaties besloten sommige buurtbewoners maskers dragen te om herkenning te voorkomen.

Omwonenden kwamen de actievoerders te hulp door toegang te geven tot de tuinen waar bedreigde bomen overheen hellen; die bomen mogen niet worden gekapt want dat zou met de actievoerders eronder levensgevaarlijk zijn. Het gevolg daarvan is dat sommige bomen in Sheffield aan de straatkant wel en aan de huizenkant geen kruin hebben. Punkbomen.

‘In sommige gevallen heeft Acorn de tuinpaden afgezet, zodat we een bepaalde tuin via andere tuinen moesten bereiken, klimmend over hekken’, zegt actievoerder Rebecca Hammond, terwijl ze door Meersbrook Park Road loopt, een van de slagvelden.

Tactieken

Ook de bomenkappers veranderden hun tactieken. In plaats van overdag sloegen ze toe in het holst van de nacht. In een koude winternacht haalden politieagenten de bewoners van de lommerrijke Rustlings Road onaangekondigd uit hun bed met het gebod hun auto’s meteen te verplaatsen. ‘Dit zou je verwachten in Poetins Rusland’, was de reactie van oud-vicepremier Nick Clegg, die dit stadsdeel tot een jaar geleden in het Lagerhuis vertegenwoordigde.

‘Het is schokkend te zien hoe de politie fungeert als een soort particuliere veiligheidsdienst voor een private onderneming’, zegt Alison Teal (53), die namens de Groenen in de gemeenteraad zit en net als historicus Payne is vervolgd wegens burgerlijke ongehoorzaamheid.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van mei boekten de Groenen en de Liberaal-democraten dankzij de bomenstrijd stemmenwinst ten koste van de sociaaldemocraten die al sinds mensenheugenis de dienst uitmaken in Sheffield. ‘Het gemeentebestuur is vergeten dat de stad van de mensen is, niet van de bestuurders.’ Volgens Teal kapt Amey de bomen om de onderhoudskosten zo laag mogelijk te houden.

Ze wijst op een zogenoemd Public ­Private Finance-contract ter waarde van 2 miljard pond waarmee de gemeente het onderhoud van de stad voor een periode van 25 jaar heeft uitbesteed aan Amey, een dochteronderneming van de Spaanse multinational Ferrovial die onder meer de luchthaven Heathrow bezit. Het zou kosten moeten besparen.

Schrijver en milieuactivist George Monbiot noemt de situatie kafkaësk.  Actievoerders hadden om informatie over het onderhoudscontract gevraagd, maar kregen die niet. ‘Het lijkt erop dat de informatie eerder politiek gênant is dan commercieel gevoelig’, schreef Monbiot in The Guardian.

Bisschop moet rust brengen

Het stadsbestuur heeft de volkswoede duidelijk onderschat. Dat bleek toen de 28-jarige milieuwethouder Lewis Dagnall een bezoek bracht aan de groene wijken. Hij stond met de mond vol tanden toen hem werd gevraagd naar de precieze redenen voor het kappen en waarom de gemeente zo heeft aangestuurd op vervolging van de actievoerders. Eind deze maand worden onder leiding van de plaatselijke bisschop gesprekken gevoerd tussen de partijen. De recente beslissing van de gemeente om het juridische bevel tijdens het kappen uit de buurt van de bomen te blijven niet alleen te verlengen maar ook te verruimen, heeft de sfeer er niet gemoedelijker op gemaakt.

De activisten hangen ondertussen vleermuizenhuisjes in de bedreigde bomen. ‘We hopen dat zich daarin vleermuizen nestelen, want dan worden de bomen onaantastbaar. Dat is een namelijk bedreigde diersoort’, zegt historicus Calvin Payne. Raadslid Alison Teal waarschuwt voor al te veel optimisme. ‘De vleermuizeninspecteur is de dochter van de eigenaar van het bedrijf dat de bomen kapt.’ 

De gemeente wil niet nader ingaan op de kap van duizenden gezonde kastanjes, eiken, linden, platanen en berken. Ze laat bij monde van een woordvoerder weten dat het geen zin heeft om terug te kijken naar wat er is gebeurd. ‘We verwachten veel van de gesprekken met de bezorgde burgers. Een compromis moet mogelijk zijn’, zegt Cassie Melluish. 

Ze verzekert dat er voor elke boom die verdwijnt een nieuwe in de plaats komt. Het probleem is dat veel jonge bomen de droge zomer niet hebben overleefd. ‘Ze krijgen maar eens per maand water van Amey’, zegt Payne en deze nieuwe ­bomen hebben veel meer aandacht nodig hebben dan de gekapte.’

De Edmund Road voor... Foto Sheffield Tree Action Groups
...en na het verwijderen van de bomen. Foto Sheffield Tree Action Groups
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.