Bolkesteins opvatting van cultuur is te beperkt

FRITS Bolkestein wenst het begrip cultuur te beperken tot 'het geheel van kunstzinnige uitingen die in ons land worden voortgebracht' (Forum, 10 oktober)....

MAARTEN MOURIK

Tegen het 'platte' cultuurbegrip van Bolkestein, dat hij bovendien nadrukkelijk wenste te scheiden van economische en politieke belangen, valt heel veel in te brengen.

De VVD-leider sluit onderwijs, wetenschap en de media uit. De plaats van onderwijs is in de onderwijsinstellingen, en niet daarbuiten, zo stelde hij. Maar is onderwijs niet bij uitstek cultuurvormend? En lopen er niet tientallen internationale verbindingslijnen van ons onderwijs naar het buitenland? Er zijn uitwisselingen, gemeenschappelijke onderzoeksprogramma's en andere samenwerkingsvormen. Dat alles vraagt om internationaal beleid.

Hetzelfde geldt voor de wetenschap en de media. Als je die uitsluit van 'cultuur' ontken je hun culturele vormende waarde en hun belangrijker wordende plaats in het culturele landschap, niet alleen het nationale maar ook het internationale. Handhaving en versterking van onze publieke omroep is al lang niet meer een strijd die alleen binnenslands wordt uitgevochten, maar ook in Brussel, Luxemburg en Straatsburg.

Bolkestein verwierp met zoveel woorden de door mij - en vele anderen - aangehangen brede, antropologische, definitie van cultuur en het daarop gebaseerde pleidooi voor een brede aanpak van buitenlands cultureel beleid onder leiding van Buitenlandse Zaken. Volgens hem valt dat òf onder politiek òf onder economie.

Maar hoe verklaart hij de - vaak negatieve - belangstelling in het buitenland voor ons drugsbeleid, ons euthanasiebeleid, ons milieubeleid, ons allochtonenbeleid? Zijn dat niet alle beleidssectoren die nauw met onze culturele waarden en normen samenhangen, en derhalve in het kader van een integraal buitenlands cultuurbeleid moeten worden uitgedragen, verklaard en verdedigd?

Ik ga nog een stap verder. In een recente studie heb ik aangetoond dat vrijwel alle dreigende en reeds uitgebroken conflicten in Europa en in de rest van de wereld culturele conflicten zijn: gevolgen van situaties waarin de ene cultuurgemeenschap zich bedreigd voelt door een andere, vanwege verschillen in religie, in taal, in cultuurbelevenis, in etniciteit. Bij uitstek culturele waarden.

Die conflicten zullen niet met militaire of zuiver politieke middelen opgelost kunnen worden, maar alleen met culturele. Daartoe pleit ik, met mijn medestanders in het particuliere Comité Buitenlands Cultureel Beleid, voor een Europees cultureel handvest. Dat zou gedragsregels moeten bevatten voor de omgang van alle culturele gemeenschappen met elkaar, met als doel het wegnemen van de angst voor culturele onderdrukking, die tot agressie leidt. Zo'n handvest zou niet alleen een krachtig middel voor conflictbeheersing zijn, maar zou ook het behoud van een pluriform cultureel Europa kunnen waarborgen, wat van groot belang is voor het beschavingsproces.

Bolkestein ontkende dat onze cultuur door de Europese Unie bedreigd zou worden. Daar ben ik, gezien de bureaucratische machten in Brussel, minder zeker van. Maar hoe dan ook wordt onze cultuur, in brede zin, al lang bedreigd door de grotere cultuurgemeenschappen, en wel via het vrije spel van de economische krachten, ook op de internationale culturele markten. Met zijn minimalistische cultuuropvatting staat Bolkestein hier volstrekt machteloos tegenover.

Maarten Mourik

De auteur is voormalig ambassadeur voor internationale culturele samenwerking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden