BOLKESTEIN WERKT

DE VVD werkt, luidt de niet erg begeesterende verkiezingsleus van de liberalen. Maar waar is het wel. Ik heb het niet over de prestaties van de liberale bewindslieden....

ARNOLD KOPER

Aan Voorhoeve zal tot in de lengte van dagen het woordje Srebrenica blijven kleven. Dijkstal blinkt uit door zijn vrolijk verkochte machteloosheid. En Jorritsma laat in het openbaar vervoer een geprivatiseerde en verzelfstandigde janboel na.

Nee, de VVD 'werkt' vooral omdat rond de partij een een aura van onkwetsbaarheid hangt. Dat heeft deels met ideologie te maken. Het neoliberale marktdenken is nog altijd dominant en daarvan profiteren de liberalen. Maar belangrijker is natuurlijk dat de VVD over een politiek leider beschikt, die al jaren een stempel drukt op het politieke debat.

De voorlieden van de andere partijen hebben keer op keer getracht Bolkestein vast te pinnen op de kloof tussen zijn uitspraken voor de bühne en de feitelijke opstelling van de liberalen in het kabinet en het parlement.

Als die kloof kan worden vastgesteld, is dat vanuit de Haagse logica het definitieve bewijs dat Bolkestein weer eens een te grote broek heeft aangetrokken. Die aanpak berust op een fataal misverstand. De politiek speelt zich namelijk niet alleen af in Den Haag, maar ook - en in verkiezingstijd, vooral - op straat, in de huiskamer en aan de borreltafel. En daar slaat Bolkestein zijn slag omdat hij zich juist niet op voorhand laat beperken door Haagse conventies (niets zeggen wat je niet onmiddelijk waar kan maken). Dat spreekt aan.

Het resultaat is dat Bolkestein inmiddels een positie heeft opgebouwd waarin het er nauwelijks nog toe doet wat hij zegt. Al zijn uitspraken worden zowel in Den Haag, de media als in het land als belangwekkend beschouwd en leiden steevast tot een verbetering van de positie van de VVD in de peilingen.

De liberale leider is bovendien een strateeg van formaat die er niet voor terugschrikt anderen een kunstje te flikken. Het fregattendebat van twee weken geleden is daar een aardig voorbeeld van.

Bolkestein weet, via Voorhoeve, dat het kabinet met de Amerikanen in gesprek is over een bijdrage aan de oorlogsvloot in de Perzische Golf en eist, net voordat dat dat bekend wordt gemaakt, met een stalen gezicht dat Nederland zich onvoorwaardelijk achter de Amerikanen schaart. Staatssecretaris Gmelich Meijling kopt zijn voorzetje in door in Washington bekend te maken dat Nederland een fregat wil leveren. Gmelich Meijling krijgt in de Kamer op zijn kop omdat hij voor zijn beurt heeft gepraat. Maar Bolkestein komt met zijn goedkope stuntje makkelijk weg.

Typerend voor zijn werkwijze (en het gebrek aan weerwerk van zijn tegenstanders) is zijn aanbod in december in een interview met Elsevier om het asielbeleid buiten de verkiezingscampagne werd gehouden. Dat wil zeggen: hij was bereid het onderwerp buiten beschouwing te laten, als PvdA en D66 maar zo vriendelijk wilden zijn het asielbeleid op een groot aantal punten aan te passen. Dat leidde, zoals uit een artikel in Vrij Nederland van deze week blijkt, tot serieuze pogingen in het Torentje om overeenstemming te bereiken. Die onderhandelingen mislukten, zodat de VVD de handen vrij heeft het electoraal aantrekkelijke asielthema in de campagne aan de orde te stellen. Maar zelfs al waren ze wel geslaagd, dan nog was de VVD er met de buit vandoor gegaan. Bolkestein had er dan tijdens de verkiezingscampagne op kunnen wijzen dat PvdA (en D66) zo keurig aan zijn wensen hadden aangepast. Blijft natuurlijk de vraag waarom deze partijen op Bolkesteins chantage zijn ingegaan.

Het antwoord luidt helaas dat de meeste andere partijen de kiezers niet met eigen uitgesproken opvattingen onder ogen durven te komen. De PvdA wil geen discussie over armoede, asielzoekers of beperking van hypotheekrenteaftrek, maar wat dan wel? D66 wil paars II en daar blijft het bij.

Dat is in hoge mate symptomatisch voor de stand van zaken in het hele politiek bedrijf. De affaires die gemoederen bezig houden gaan steevast over kwesties waarin een minister als bedrijfsleider of personeelsfunctionaris heeft gefaald, maar nooit over ideeën of een politiek program.

Wim Kok personifieert deze verenging van het politieke bedrijf als geen ander. De PvdA dacht daarmee hoge ogen te gooien, omdat zijn consensusmagement de afgelopen jaren alom bejubeld werd.

Maar de laatste weken loopt het allemaal wat stroever. De ministers komen door de naderende verkiezingen minder gemakkelijk tot elkaar. Melkert blunderde met de koopkracht, Kok zelf liet steken vallen bij de benoeming van Willem Alexander in het IOC.

Het beeld van de superieure manager is daardoor aangetast. Dat hoeft niet fataal te zijn, maar de vader des vaderlands blijkt kwetsbaar en de campagnestrategen zitten bij gebrek aan echte thema's met de handen in het haar.

Wat zich wreekt is achterstallig politiek onderhoud. De PvdA heeft intern nog wel wat aan ideeënontwikkeling gedaan, maar aan het maatschappelijk debat heeft zij zich weinig gelegen laten liggen. Laat staan dat ze heeft geprobeerd het naar zich toe te trekken. Bolkestein deed dat wel en plukt daar nu de vruchten van. Iedereen weet dat hij uitgesproken ideeën heeft. En dát werkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden