Bolkestein is spil minderhedendebat Minderhedendebat

Zal de multiculturele samenleving exploderen of is er juist iets moois aan het opbloeien? Wie zegt dat VVD-leider Bolkestein de tegenstellingen tussen autochtoon en allochtoon aanwakkert, krijgt van de liberalen als weerwoord dat hun partij alleen maar het vluchtelingenprobleem bespreekbaar wil maken en wil voorkomen dat zich een etnische onderklasse...

Van onze verslaggever

Henk Müller

ROTTERDAM

De naam van de man die zich een dag eerder had ontpopt als kampioen van de stembus, viel donderdag bij herhaling op het symposium 'De multiculturele samenleving: smeltkroes of kruitvat?' in Rotterdam. Het Centrum voor Onderzoek van Maatschappelijke Tegenstellingen aan de Rijksuniversiteit Leiden organiseerde de bijeenkomst, samen met de stichting Synthesis. Kiezersonderzoek van het CBS toont aan dat 'de minderhedenkwestie' in Nederland als het grootste maatschappelijke probleem wordt gezien.

De aanwezigheid van J. Rijpstra, VVD-kamerlid en minderhedenspecialist, bood het honderdtal deelnemers van de bijeenkomst een mooie gelegenheid om Rijpstra te vragen of zijn fractievoorzitter de multiculturele samenleving een dienst had bewezen met zijn campagne-aanpak. Had mr drs F. Bolkestein de maatschappelijke kloof tussen allochtonen en autochtonen niet immers vergroot door zijn nadrukkelijke aandacht voor asielzoekers, illegalen en minderheden?, luidde de vraag dan ook. Rijpstra dacht daar vanzelfsprekend anders over.

'Bolkestein heeft er alleen op gewezen dat de instroom van asielzoekers onbeheersbaar was. Daardoor komen de echte vluchtelingen in het geding. Het vorige kabinet heeft daar op het einde iets aan gedaan, en ook dit kabinet is goed bezig. De stroom is weer beheersbaar.' Bolkestein had volgens Rijpstra op de zwakke punten van de multiculturele samenleving gewezen, maar nu was de tijd aangebroken 'woorden in daden om te zetten'.

Daarbij dacht Rijpstra vooral aan grootscheepse investeringen in het (basis)onderwijs om allochtone kinderen een gelijkwaardige uitgangspositie te geven en schooluitval tegen te gaan. Daarnaast wil de VVD op grote schaal banen voor allochtonen scheppen 'omdat economische integratie culturele integratie als gevolg heeft'.

De zaal vol professoren, hoge ambtenaren en criminologen was te beleefd om Rijpstra vervelende vragen te stellen. Maar in de wandelgangen vroeg menigeen zich af waarom Bolkestein daar niet over had gesproken, in plaats van steeds op hetzelfde aambeeld te hameren.

Iedereen is het erover eens dat werk de sleutel is tot integratie. En de tijd dringt, zei Rijpstra, want in 2010 is meer dan de helft van de bevolking in de grote steden allochtoon en loopt de werkloosheid in die groep op tot 40 procent.

Alle deelnemers waren het er over eens dat Nederland een immigratieland is en zal blijven, of we dat nu leuk vinden of niet. Dat betekent volgens een andere spreker, prof. dr W. Shadid, hoogleraar interculturele communicatie aan de Katholieke Universiteit Brabant, dat er nodig iets aan de 'dubbele moraal' ten aanzien van allochtonen moet worden gedaan. Zo'n dubbele moraal leeft volgens hem zowel bij de VVD als bij de PvdA.

Shadid: 'Bolkestein maakt zich daaraan schuldig, omdat hij integratie ziet als een machtsstrijd tussen twee visies, twee wereldbeelden. Zijn visie verkondigt universele waarden als tolerantie, scheiding tussen kerk en staat, en vrijheid van meningsuiting.'

Shadid noemt dat een etnocentrische visie: 'Want Bolkestein gaat voorbij aan het feit dat de meeste islamitische landen ook een scheiding kerk en staat hebben, dat het regeringen zijn die vrije meningsuiting onderdrukken en niet de islam. En hij gaat ervan uit dat immigranten loyaler zijn aan hun landen van herkomst dan aan onze samenleving.'

Volgens de antropoloog denken politici als Bolkestein te veel in stereotypen en houden ze geen rekening met de diversiteit aan opvattingen en gedrag onder groepen allochtonen. Shadid: 'Ik noem dat dubbele moraal omdat wij wel die ruimte voor afwijkende opvattingen bieden aan bijvoorbeeld streng reformatorische ouders die niet willen dat hun dochters lange broeken dragen, maar niet aan allochtonen.'

Dr J. van Donselaar van het Leids Instituut voor Sociaal-Wetenschappelijk Onderzoek was feller over de invloed van het 'Bolkestein-effect' op de multiculturele samenleving. Van Donselaar heeft onder meer in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzoek gedaan naar extreem-rechtse partijen. Volgens hem heeft Bolkestein 'een aantal opvattingen ten aanzien van buitenlanders die een aantal jaren geleden taboe waren, salonfähig helpen maken.'

Hij betwijfelt of de VVD-politicus daarmee de wind uit de zeilen heeft genomen van extreem-rechtse partijen 'omdat die in twee gevallen sterk aan invloed inboeten: als ze winnen of als ze verliezen. In beide gevallen verbrokkelen ze. Het is voor partijen als CD en CP'86 heel moeilijk om gezamenlijk te marcheren.'

Bezorgd is Van Donselaar vooral over de gevoelens van onveiligheid onder allochtonen. 'Ruim 60 procent voelt zich bedreigd en het racistisch geweld neemt in kracht toe. Ik heb berekend dat er jaarlijks zeker zevenduizend gevallen zijn waarin sprake is van geweld tegen buitenlanders. Als je daarbij dreigbrieven en dergelijke optelt, kom je aan honderd gevallen per dag in het afgelopen jaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.