ANALYSE

Boko Haram: kalifaat zonder grens

De buurlanden van Nigeria vrezen meer invallen door Boko Haram. Het gaat om de sharia én om olie.

Kees Broere
Een gewonde van de aanslag zondag op een markt in Potiskum wordt naar een ziekenhuis gereden. Twee meisjes bliezen zich op: 4 doden, 46 gewonden. Zaterdag blies een meisje zich op in Maiduguri: 19 doden. Beeld afp
Een gewonde van de aanslag zondag op een markt in Potiskum wordt naar een ziekenhuis gereden. Twee meisjes bliezen zich op: 4 doden, 46 gewonden. Zaterdag blies een meisje zich op in Maiduguri: 19 doden.Beeld afp

De burgemeester maakt zich grote zorgen. 'Je kunt de zwarte vlag van de jihadisten aan de andere kant van de grens zien wapperen', zei Hankaraou Kassoum eerder deze maand. De plaats die hij bestuurt, een stadje in Niger aan een rivieroever, is in gevaar. 'We zijn bang voor aanvallen van islamisten.'

De angst van burgemeester Kassoum is die voor de strijders van Boko Haram. Zij plegen aanslagen in het noordoosten van Nigeria en veroveren steeds meer gebied. Wat twaalf jaar geleden begon als een lokaal opererende beweging, groeit uit tot een internationaal actieve terreurgroep.

Grote stukken van de Nigeriaanse deelstaten Yobe, Borno en Adamawa vallen al onder het islamistisch gezag van Boko Haram. Met de recente verovering van de Nigeriaanse stad Baga, grenzend aan het almaar krimpende Tsjaadmeer, ligt voor Boko Haram de weg open naar de buurlanden Kameroen, Niger en Tsjaad.

'On-islamitisch'

In Kameroen is al langere tijd sprake van aanslagen en overvallen door Boko Haram. Dat heeft te maken met het Mandara-gebergte tussen de twee landen, dat de strijders van Boko Haram een perfecte schuilplaats voor de Nigeriaanse krijgsmacht verschaft. Het is ook een uitvalsbasis om aan de Kameroenese kant van de grens dood en verderf te zaaien.

De leider van de terreurgroep, Abubakar Shekau, waarschuwde onlangs de president van Kameroen, Paul Biya. 'Ik raad u aan af te zien van uw grondwet en democratie', liet hij in een videoboodschap weten. 'Die zijn on-islamitisch.' Na de waarschuwing kwam een dreiging: als Biya weigert te luisteren, zal Boko Haram in het vervolg met hem communiceren in 'de taal van geweld'.

De Kameroenese president heeft bij bondgenoten zoals Frankrijk, de vroegere koloniale bestuurder, om militaire hulp verzocht. In Niger, dat tot nu toe weinig met directe aanvallen van Boko Haram te maken heeft gehad, bereidt de regering zich voor op acties van de radicaal-islamitische beweging. 'De situatie met Boko Haram', aldus Karidjo Mahamadou, de Nigerese minister van Defensie, 'baart ons vandaag de dag zonder twijfel de meeste zorgen'.

Geen grenzen

Boko Haram zei steeds uit te zijn op invoering in Nigeria van de sharia, de islamitische wetgeving. De vraag is waarom de terreurgroep ook in andere landen de sharia van kracht wil zien worden en waarom Boko Haram ook in die landen macht wil uitoefenen. Het antwoord heeft te maken met het 'kalifaat' dat Boko Haram vorig jaar voor delen van Noordoost-Nigeria uitriep. Dat kalifaat wil, net als bij IS in Syrië en Irak, een imperium zijn dat verder gaat dan grenzen die ooit door 'ongelovigen', de koloniale meesters, zijn getrokken.

Boko Haram kan daarbij de geschiedenis van het gebied in herinnering roepen. In de 19de eeuw, nog voor de komst van de Britten in Nigeria, veroverde Usman dan Fodio grote gebieden in het noordoosten. Daarbij hield de oprichter van het kalifaat van Sokoto het niet: hij stookte het jihad-vuur op bij bewegingen in het noorden van Kameroen, in Niger, in Senegal en in het noorden van Mali.

Die acties uit het verre verleden vertonen overeenkomsten met de huidige tijd. Generaal Carter Ham van het Amerikaanse US Africa Command sprak in 2012 over de samenwerking tussen Boko Haram en andere islamistische groepen in de regio. Hij noemde met name Aqim, 'Al Qaida in de Islamitische Maghreb', een terreurgroep die in grote delen van de Sahara actief is. Zoals in Noord-Mali, het gebied waar een VN-vredesmacht met onder meer Nederlandse militairen de lastige taak heeft de jihadi's tot staan te brengen.

Kameroen slaat terug

Het leger van Kameroen heeft in het noorden van het land 143 strijders van Boko Haram gedood, zo maakte de Kameroenese regering dinsdag bekend. Dit zou zijn gebeurd nadat de jihadisten vanuit Nigeria de grens waren overgestoken en een militair kamp hadden aangevallen. Volgens minister van informatie Issa Tchiroma Bakary zijn het de zwaarste verliezen die Boko Haram tot nu toe in Kameroen heeft geleden. Aan Kameroenese kant vielen bij het vijf uur durende gevecht een dode en vier gewonden. Volgens Bakary heeft het leger ook veel wapens en munitie buitgemaakt. Anderhalve week geleden zou het leger ook al tientallen strijders van Boko Haram bij een hinderlaag hebben gedood.

Dubbelspel

Een veel minder 'vrome', maar wellicht zeker zo belangrijke reden voor Boko Haram om internationaal actief te zijn, heeft te maken met olie- en gasvoorraden rond het Tsjaadmeer. Dan gaat het om een gebied dat Noordoost-Nigeria, Noord-Kameroen, Zuid-Niger en West-Tsjaad beslaat: exact het gebied waarin de groep actief is of dreigt te worden.

Niger en Kameroen zijn hierover dus zeer bezorgd.

Het verhaal van Tsjaad is veel complexer. De regering van president Idriss Déby speelt een dubbelspel. Aan de ene kant schiet het landen in nood, zoals Mali of de Centraal-Afrikaanse Republiek, militair te hulp. Aan de andere kant, zo nemen veel kenners aan, onderhoudt Tsjaad banden met Boko Haram en geeft mogelijk steun. De terreurgroep destabiliseert de Nigeriaanse staat en geeft daardoor Tsjaad ongehinderd toegang tot olie en gas in het gebied rond het Tsjaadmeer.

Waarmee de terroristen van Boko Haram zich ontpoppen tot een islamitische variant op de dominee en koopman.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden