Boeterecord farmaceuten gevat in vier rechtszaken

De Inspectie voor de Gezondheidszorg deelde vorig jaar een recordbedrag aan boetes uit. Aan welke farmaceuten maakte zij niet bekend. Dus moeten we het doen met de zaken die voor de rechter kwamen.

Beeld .

Presentaties voor 200 euro per uur

In februari dit jaar deelde de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) een boete uit van 116.667 euro aan MSD, medicijnenproducent in Oss en Haarlem. Het gaat om een betaling aan een medisch specialist die was ingehuurd door MSD (de Nederlandse vestiging van Merck) om presentaties te geven.

Hoeveel deze specialist daarvoor heeft ontvangen, is niet bekend gemaakt, maar wel zijn tarief: dat bedroeg 200 euro per uur. Volgens de regels van de inspectie is dat een redelijk tarief voor een hoogleraar, maar niet voor een 'gewone' specialist. Die moet het doen met maximaal 140 euro per uur. De specialist kreeg een waarschuwing, MSD de boete.

MSD legde zich daar niet bij neer en stapte naar de rechter. Volgens het bedrijf was op het moment dat de specialist werd ingehuurd, 2012, niet duidelijk welke bedragen MSD mocht betalen. De regels zijn sindsdien verduidelijkt. Twee weken geleden deed de Raad van State uitspraak: de boete is terecht, al was hij verkeerd gemotiveerd.

Cadeautjes van 1.195 euro per stuk

In 2008 bracht Novartis twee nieuwe middelen op de markt voor suikerpatiënten: Galvus en Eucreas. Dus moest de verkoop voortvarend ter hand worden genomen. Temeer daar de middelen alleen in Europa werden toegelaten en niet in de Verenigde Staten. De markt om de kosten voor de ontwikkeling van de middelen terug te verdienen was daardoor kleiner dan verwacht.

Er werd een programma opgezet met de wervend bedoelde titel HbA1c-Now!, en de huisartsenbezoekers van Novartis zwermden uit om hun werk te doen. Ze gaven de huisartsen bloedglucosemeters van het type A1c-Now! 'in bruikleen', plus honderd bijbehorende teststrips van de medicijnen.

HBA1c-Now!Beeld .

In het voorjaar van 2011 kwamen inspecteurs van de IGZ op routinebezoek bij Novartis in Arnhem. Zij stuitten daar op informatie over operatie AbA1c-Now!. Simpele zaak, vonden zij: een geval van verboden gunstbetoon. Een klein cadeautje geven aan zo'n huisarts, dat mag. Maximaal 50 euro, stelt de wet. Maar alleen al die glucosemeters waren 1.195 euro per stuk waard. En de bijgeleverde medicijnen 617,40 euro.

De boete bedroeg 135 duizend euro. Novartis stapte nog wel naar de rechter, met vrijwel uitsluitend procedurele argumenten. De rechter oordeelde in december 2013 dat de boete volkomen terecht was.

'Voortreffelijk middel' bij een goede maaltijd

Negentien in multiple sclerose gespecialiseerde verpleegkundigen trotseerden op 24 januari 2008 de buien en de wind en spoedden zich naar een restaurant in Utrecht. Ze waren daar uitgenodigd door Apotheekzorg, een bedrijf dat in medicijnen handelt. Ze zouden er worden vergast op interessante informatie op hun vakgebied.

Maar ze werden ook vergast op een goede maaltijd, kostprijs 75 euro per persoon. Daarna kregen ze het beloofde betoog plus presentatie van een medewerker van medicijnenfabrikant Merck Serono (onderdeel van Merck), die uit de doeken deed hoe voortreffelijk het middel Rebif was voor MS-patiënten.

RebifBeeld .

Glashelder geval van 'gunstbetoon', oordeelde de IGZ, en legde (drie jaar later pas) een boete op van 135 duizend euro. Immers: bij die presentatie ging het alleen om Rebif, en alleen om de voortreffelijkheden van Rebif. De merknaam kwam steeds in beeld en andere middelen werden niet genoemd. Dat, gecombineerd met die maaltijd: kennelijk werden hier mensen verleid om Rebif te gaan voorschrijven of aanprijzen. En dat is verboden.

Apotheekzorg procedeerde tegen de uitspraak tot aan de Raad van State. Belangrijkste argument: Apotheekzorg had niet eens een speciaal belang bij Rebif. Maar de Raad van State stelde de inspectie in het gelijk: boete terecht uitgedeeld. Maar wel te hoog: die werd gehalveerd tot 67.500 euro.

'Medicijnhandel' zonder vergunning

Marcel Menko en Marianne Zwetsloot, een artsenechtpaar in Ooij bij Nijmegen, hadden het ei van Columbus ontdekt: HCG. Het middel, in Nederland bekend onder merknamen als Pregnyl, is een zwangerschapsbevorderend medicijn en wordt gewonnen uit de urine van zwangere vrouwen. Maar een bijwerking van HCG is dat het in combinatie met een dieet de eetlust zou verminderen. Het middel is daarom populair als afslankmiddel en het artsenpaar gebruikte het al dertig jaar op die manier.

Dat leverde hun in juni 2012 een boete op van 26.660 euro van de Inspectie voor de Gezondheidszorg : ze zouden handelen in geneesmiddelen zonder een handelsvergunning te hebben. En ze maakten er nog reclame voor ook.

Menko en Zwetsloot stapten naar de rechter, maar moesten door tot de Raad van State voordat ze gelijk kregen: hun HCG was geen geneesmiddel. 'Natuurlijk niet', zegt Menko, 'ieder mens maakt het zelf aan. Zwangere vrouwen het meest, maar zelfs mannen maken het aan.' De klanten van Menko krijgen 23 dagen een injectie met een heel lage dosis van HCG. Zij vallen daardoor volgens Menko 10 procent af, vrouwen iets minder, mannen iets meer. Gewoon, omdat ze geen eetlust meer hebben.

PregnylBeeld .

Vroeger haalde hij de stof uit Pregnyl, maar dat krijgt hij bijna niet meer: een ampul per maand, dat is alles. Nu haalt hij het uit een identiek medicijn dat in Duitsland wel (en in Nederland niet) is toegelaten: Brevactid. Voor de afslanktherapie gebruikt hij heel lage hoeveelheden. 'Om de zwangerschap te bevorderen gebruik je 10.000 eenheden, voor afslanken maar 125 eenheden per dag', zegt hij.

Die hoeveelheid is zo gering, oordeelde de Raad van State, dat het geen fysiologisch effect meer heeft op het lichaam. En dus is het geen medicijn. De boete werd geschrapt. En afslankers kunnen gewoon bij Menko terecht. Hoeveel dat er zijn? Lachend: 'Dat vertel ik niet.' Over de werkzaamheid van de therapie is de wetenschap op zijn zachtst gezegd verdeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden