Column

Boerkaverbod 'is angst met angst bestrijden'

Het boerkaverbod leidt in Frankrijk tot gedoe.

Toine Heijmans
null Beeld anp
Beeld anp

Op het smalle terras van bar Le p'tit vert komt twee keer de boerka voorbij. Eerst in de nieuwe roman van Michel Houellebecq, en dan op de voorpagina van de International New York Times, die iemand er heeft laten slingeren. Twee keer ook gaat het ook over Nederland, in dat boek en in die krant.

Als het in Frankrijk over Nederland gaat, heb ik gemerkt, gaat het al snel over Gurt Wieldèrs en wat er toch allemaal aan de hand is. Van een guitig hoekje in Europa, met voetbalsterren en caravanbezitters, met curieuze opvattingen over marihuana en betaalde seks, is Nederland een probleemland geworden, net als Frankrijk trouwens, maar daar zijn ze zelf al langer van overtuigd.

Fabrice vraagt of er nog een koffie moet komen. Het wordt een schitterende dag in een heerlijke stad; Lyon heeft de luxe van twee rivieren die alle zorgen lijken mee te sleuren. Het is er Parijs zonder stress en hoogmoed: de stad waar je onmiddellijk weet dat de baas van Le p'tit vert Fabrice heet, en de zoon is van voetballer Hervé Revelli. Fabrice zegt: oh, u leest dát boek. Want Lyon is ook de stad van de eerste Franse buitenwijkrellen, en was thuisbasis van terroristen.

Houellebecq noemt Nederland twee keer in Onderworpen, zijn nabijetoekomstroman (2022) over Frankrijk onder een moslimpresident. In Nederland, schrijft hij, maakt een moslimpartij 'natuurlijk' al deel uit van het kabinet - een interessante gedachte. Ik begin er met lange tanden aan, iedereen heeft het erover op het literaire festival waarvoor ik in Lyon ben, maar het leest geweldig, is wijs en bedachtzaam: een fijn contrast met het simplisme van Gurt Wieldèrs en Martin Bosma. Als het straatbeeld in Parijs verandert, vrouwen geen rokjes en strakke broeken meer mogen dragen, schrijft Houellebecq: 'Wegdromen bij de billen van een vrouw, een piepkleine troost, was er ook niet meer bij.'

null Beeld
Beeld

Boerka's dus. Die zijn hier sinds vier jaar hartstikke verboden in de openbare ruimte. En hoofddoeken zijn op middelbare scholen al tien jaar verboden. Daarover gaat de voorpagina van The New York Times, die ook nog even meldt dat in Nederland een boerkaverbod nakende is. In Frankrijk, het land van de ultieme scheiding tussen kerk en staat, hebben de wetten alleen maar tot meer gedoe geleid, schrijft de krant. In de Parijse voorstad Trappes braken rellen uit nadat een vrouw in nikab een bekeuring kreeg: twintig auto's in de fik. Gehoofddoekte moeders die hun kinderen van school halen, worden van het schoolplein geweerd. Maar vooral: de roep om méér beperkende wetten wordt steeds sterker. Geen hoofddoeken op universiteiten, bijvoorbeeld.

Gek genoeg is er in Nederland nauwelijks discussie over - ik vermoed omdat iedereen het wel zo'n beetje eens is met een verbod. Boerka's zijn een belediging, vooral voor de mensen die het moeten aanzien. Het is de ultieme manier om te laten merken dat niemand deugt behalve jij, het is van een angstaanjagend wantrouwen en egoïsme: letterlijk asociaal. Maar verbieden heeft zo z'n problemen, omdat het tegen de (geest van de) Grondwet is, omdat er nauwelijks boerka's gedragen worden, omdat het vooral is bedoeld voor electoraal gebruik, omdat het andere verboden dichterbij brengt en omdat het tot meer gedoe leidt, zoals in Frankrijk.

Het grootste probleem is denk ik de machteloosheid ervan. Wat verwachten we eigenlijk van een verbod op boerka's? Wat lost het op?

'Je maakt er een klein probleem heel groot mee', zegt Marine, de studente die me namens het festival door Lyon begeleidt. 'Bij jullie mogen halfnaakte vrouwen in etalages staan, maar het omgekeerde mag dus niet?'

En ze vertelt over de manier waarop het boerkaverbod de toch al ingewikkelde relatie tussen moslims en niet-moslims in Frankrijk ingewikkelder maakt. 'Het is angst met angst bestrijden.'

`Bij jullie mogen halfnaakte vrouwen in etalages staan... Beeld Nederlandse Freelancers
`Bij jullie mogen halfnaakte vrouwen in etalages staan...Beeld Nederlandse Freelancers

Met Marine ga ik naar voorstad Rillieux-la-Pape, om er met middelbare scholieren te praten in de mediatheek. Het is niet ver van de plek waar de Franse banlieue voor het eerst in brand stond. Van de meisjes in de mediatheek draagt niemand een hoofddoek. Als ik er een paar vraag naar het verbod, halen ze hun schouders op.

Later, op het terras van Brasserie Diplomatico, vertelt een uitgever uit Parijs over Houellebecq en over de moordpartij bij Charlie Hebdo. Ze liep mee in de protestmars, maar heeft er nu spijt van. Ze lunchte van de week met Philippe Lançon, die de aanslag overleefde; zijn ogen, zegt ze, 'zijn dof geworden'. Ze zegt: 'We weten het niet meer, dat is het echte probleem. We weten niet meer wat we moeten doen.'

...maar het omgekeerde mag dus niet?' Beeld
...maar het omgekeerde mag dus niet?'Beeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden