BOERIN LIGT DWARS

De deelneemsters aan het tv-programma Boer Zoekt Vrouw melken de koeien, maar de vrouw van de boer is allang niet meer automatisch boerin....

Door Annieke Kranenberg

Bernadette Kroon was zeven jaar oud toen ze haar eerste fiets kreeg. Naar buiten, dacht ze, en daar ging het Amsterdamse kind. Weg uit de grote stad, het platteland op. Ze strandde bij een boer met koeien en schapen en hield er tot haar zeventiende een bijbaantje aan over. Kroon wist wat haar roeping was. Zij wilde boerin worden.

De Amsterdamse leerde paardrijden, studeerde veeteelt aan de hoge landbouwschool, molk koeien in IJsland en Engeland, en ging aan de slag bij de Dienst Landbouw Voorlichting. Hele dagen de boer op, prachtig vond ze dat.

In die tijd probeerden meerdere moeders haar aan hun vrijgezelle zoon te koppelen. 'Gouden zonen', noemt Kroon die. Jongens die al vroeg hebben aangegeven dat ze de boerderij willen overnemen en vervolgens zo in de watten zijn gelegd dat ze nog geen klontje suiker in de koffie kunnen doen.

Maar Kroon had al een boer gevonden. Ze was smoorverliefd op de zoon van een melkveehouder. Mooier kon eigenlijk niet. Totdat de boerenzoon onthulde dat hij rozenkweker wilde worden.

Nu doet Bijman-Kroon (40) de boekhouding van Rozenkwekerij Win & Bernadette Bijman B.V. in het Noordhollandse Obdam. Van de rozen is ze gaan houden -'hoe kun je niet van rozen houden?' – maar groene vingers zal ze nooit krijgen. Het burgermeisje dat de ideale veeboerin werd, verruilde haar droom voor die van haar man. Zij koos voor de liefde.

Dat is nou precies waar het volgens Bijman-Kroon aan ontbreekt in het televisieprogramma B oer Zoekt Vrouw, dat iedere zondagavond bij de KRO wordt uitgezonden. Het programma had volgens haar beter Boer zoekt boerin kunnen heten. 'Het lijkt wel alsof de vrouwen moeten solliciteren voor een baan. Het woordje liefde mag ook wel eens vallen.'

Paasvuur Zij is niet de enige agrariër die zich stoort aan de bejegening van de vrouwen in het programma. Na de uitzending op paasavond, waar 2,8 miljoen mensen naar keken, zijn de deelnemers onderwerp van gesprek bij een paasvuur in Twente. Sinds wanneer moet een vrouw binnen een dag leren melken? En welke boer – laat staan boerin! – wast vandaag de dag nog zijn zeugen met een borstel? Daar gaat gewoon de spuit overheen.

Ook op het forum van Fa r m d a -te .nl (voor single plattelandsmensen) wordt over het programma gediscussieerd. 'Mijn partner zocht een vrouw. Geen personeel!', schrijft een boerendochter die met een veeboer is getrouwd. Zij schrijft dat ze maar zelden bijspringt. Want als je als 'boerin' spanningen wilt hebben in je relatie, 'moet je echt samen met hem gaan melken!!! Daar zijn alle boerinnen uit mijn omgeving het over eens.'

De boer z'n vrouw is tegenwoordig allang niet meer vanzelfsprekend boerin. En de boerin is al lang niet meer vanzelfsprekend een deerne van het platteland.

Vroeger volgden zowat alle plattelandsmeisjes het 'landbouwhuishoudonderwijs', dat begin vorige eeuw is ontwikkeld. Dat ging niet alleen over stamppotten koken en sokken stoppen, maar ook over bodembemesting en het schoonhouden van melkgerei. De landbouwhuishoudleraressen wilden de meisjes liefde voor het boerinnenvak bijbrengen, want het moest al gek lopen wilden de leerlingen niet met een boerenzoon trouwen.

En zij die een boer trouwt, heeft haar beroep vastgelegd. 'Zo is het heel lang geweest', zegt Greet Overbeek, senior beleidsmedewerker van het Landbouw Economisch Instituut in Wageningen (LEI). En nog steeds ambiëren echtgenotes veelal niet zelf een agrarische carrière. Wel kiezen vrouwen van boeren steeds vaker bewust voor werk buitenshuis.

Die trend heeft zich begin jaren negentig sterk ingezet, zegt zij. Enerzijds kunnen agrariërs een dubbel inkomen goed gebruiken, verklaart Overbeek. De tijd is voorbij dat alle gezinsleden meewerkten op de boerderij en daarvan konden leven. Anderzijds zijn steeds meer vrouwen op het platteland hoog opgeleid. Deze vrouwen willen hun kennis en vaardigheden niet zomaar opzij zetten.

Dat blijkt ook uit de cijfers. In 1995 telde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) nog meer dan 46 duizend meewerkende echtgenotes op 113 duizend agrarische bedrijven (41 procent). In 2003 waren dat er 27,6 duizend op 85,5 duizend bedrijven (32 procent). Van deze vrouwen werkten er slechts drieduizend full-time op het bedrijf en liefst zeventienduizend minder dan twintig uur per week .

Beroepen in de zorg en in het onderwijs zijn sterk vertegenwoordigd onder plattelandsvrouwen, aldus Overbeek. Deze vrouwen beginnen ook relatief vaak met hun echtgenoten een zogenoemde zorg-of recreatieboerderij.

Toch zijn nog lang niet alle verschillen met de werkende vrouw uit de stad weggepoetst. Dikwijls hebben de plattelandsvrouwen, volgens de onderzoekster, een baan onder hun niveau. Want zij zijn minder mobiel, draaien alleen op voor het huishouden, de zorg voor de kinderen en soms ook voor ouders en schoonouders.

Eredivisie Neem Sandra Rotteveel (31) uit Obdam. Zij heeft een heao-opleiding commerciële-en bedrijfseconomie afgerond, maar doet nu twee dagen per week administratief werk. 'Met heao kan ik wel wat meer aan. Maar ik heb acht jaar handbal in de eredivisie gespeeld', zegt Rotteveel met haar vijf maanden oude dochtertje op de arm. 'Straks, als de kinderen wat groter zijn, ga ik weer zwaarder werk doen.'

Haar man heeft het bedrijf met negentig melkkoeien en tachtig stuks jongvee overgenomen. 'Mijnschoonvader heeft het bedrijf grootgemaakt, daar hebben wij profijt van. Maar aan de top blijven, is ook zwaar.' Als het nodig is, springt de moeder van drie kinderen bij als boerin.

Vaker voelt zij zich 'net een taxibedrijf'. Ze rijdt drie keer daags naar school – tussen de middag wordt op de meeste boerderijen gezamenlijk warm gegeten. Maar Rotteveel klaagt niet over de traditionele rolverdeling. 'Toen ik was bevallen, deed Huub de boodschappen. Net zoals ik voor hem kan invallen met melken.'

Ook Bernadette Bijman-Kroon werkt zich 'drie slagen in de rondte'. Naast het werk op de kwekerij en de zorg voor haar vier kinderen bekleedt ze een landelijke bestuursfunctie bij de Land-en Tuinbouw Organisatie en schrijft ze columns voor onder meer het Ag rarisch Dagblad. 'Ik ben heel geëmancipeerd, maar als mijn man Win net twaalf uur in de kwekerij heeft gewerkt, ga ik hem niet vragen ook nog eens de aardappels te s ch i l l e n . '

Dat het een andere manier van leven is, blijkt volgens haar onvoldoende uit Boer Zoekt Vrouw. 'Dat was, toen de boeren het zich voorstelden, in een geromantiseerde setting met zonneschijn en biggetjes in het stro. Geen wonder dat er zoveel vrouwen reageerden.'

Pa a r d e n b o x v r o u w e n noemen de agrariërs vrouwen uit de stad die het wel leuk lijkt op de boerderij te wonen vanwege de persoonlijke vrijheid en de ruimte, weet Bijman-Kroon. Zij ervaart sociale controle in een dorp als een 'warm bad'. Toen haar zoontje de verkeerde weg was ingeslagen, duurde het niet lang of de buren hadden haar gewaarschuwd.

Uit onderzoek van Motivaction naar de waardering over wonen op het platteland, blijkt dat stedelingen sociale controle verafschuwen. Toch zullen burgervrouwen die met een boer trouwen zich moeten aanpassen aan de gewoontes en tradities van een streek, willen zij zichzelf niet buitensluiten, aldus onderzoekster Overbeek.

Het belangrijkste wat vrouwen zich moeten realiseren als ze een boer trouwen, 'is dat het een enorme impact op je huwelijksleven heeft', zegt Bijman-Kroon. 'Hij heeft geen boerderij, hij ís boer'. Vaak gaat het om een enorm geïnvesteerd kapitaal, dat brengt een hoge druk met zich mee, zegt Bijman-Kroon. Een koe kan 's nachts kalven, of de stroom van de kwekerij kan uitvallen. 'Je moet 24 uur per dag klaarstaan.'Ofschoon de familie Bijman-Kroon tegenwoordig ook een à twee keer per jaar op vakantie gaat. 'Een midweek. Dan huren we een huisje bij een melkveebedrijf in Friesland. Dan kan ik 's ochtends naar de koeien.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden