Boerennatuur

Boeren die wel van natuur houden, ze bestaan echt. Afgelopen winter was ik op bezoek bij Evert Smink, een melkveehouder uit Loppersum, in Groningen. Smink is voorzitter van de agrarische natuurvereniging Wierde & Dijk en ik kreeg bijna de indruk dat hij meer begaan was met de vogels op en rond zijn boerderij dan met het najagen van een optimale melkproductie.


Smink raakte niet uitgepraat over zijn kerkuilen, ringmussen, boerenzwaluwen, en over zijn streven om alle voormalige erfvogels terug te krijgen op de Groningse boerderijen. Hij vertelde ook dat hij het oude riet in de slootjes achter zijn huis liet staan. Want als je eenmaal weet wat voor leven daar inzit, zo zei hij, dan krijg je het moeilijk over je hart om dat weg te halen.


De resultaten van de inspanningen van de natuurvereniging, die 250 leden telde, waren ook onderzocht. De vogelvriendelijke akkerranden, het her en der geplante veldstruweel, de wintervoeding voor akkervogels, de sloten met riet, het had geleid tot meer veldleeuweriken en het was ook goed gebleken voor de grauwe kiekendief, geelgors en rietvogels.


Een paar weken geleden was ik weer in Groningen, op bezoek bij leden van een andere agrarische natuurvereniging. De voorzitter, schapenboer Jan Willem Kok, zei dat hij, toen hij jaren geleden lid werd, door andere boeren in de regio werd gezien als een halfzachte hippie. Maar tegenwoordig telt de vereniging 300 leden.


Dat heeft ook - of vooral - met geld te maken. Want op agrarisch natuur- en landschapsbeheer valt iets te verdienen. En dat zal in de toekomst, in het veranderende Europese landbouwbeleid, alleen maar meer worden. Jan Willem Kok zei ook dat de meeste boeren, als ze eenmaal meededen, wel drie keer uitkeken voordat ze een gruttonest kapot maaiden.


Jan Willem Kok verkondigde, heel dapper, nog een andere diepe waarheid. Hij zei dat de meeste boeren niet meer weten hoe het moet, natuur en landschap beheren, na jaren van alleen maar productie maken. Ze moeten het helemaal opnieuw leren en samenwerking met natuurorganisaties is daarom geboden.


Een dergelijk bescheiden geluid hoor je maar zelden uit boerenkringen.


De boer, die maakt het landschap, natuurbeheerders daarentegen, dat zijn knoeiers die de boel laten verruigen en vernatten voor rare plantjes en diertjes. Het is hard lachen geblazen, in boerenkringen, als hun staatssecretaris, Henk Bleker, weer eens spreekt over die vreemde natuur waarvoor je geleerd moet hebben. En het wordt dan ook tijd dat de boeren de boel gaan opknappen. Want boeren, die kunnen het beter en goedkoper. Kijk maar naar al die hazen in het weiland.


De feiten liggen dus anders. De achteruitgang van de soortenrijkdom is in natuurgebieden in de afgelopen twee decennia bijna tot staan gebracht, maar de verschraling op het platteland is in hoog tempo doorgegaan. Tegenwoordig zijn zelfs de gangbaarste soorten zeldzaam; bijna alle akker- en weidevogels zijn in de afgelopen decennia in aantallen achteruit gehold. Die verschraling is met miljarden euro's gesubsidieerd door Europa, miljarden euro's om vooral maar meer te produceren. En over twee jaar komt er veel Europees geld om de aangerichte schade weer deels te herstellen.


Voorlopig moet je voor de beste boerennatuur naar natuurreservaten. Daar doen natuurbeheerders het werk ook nog eens goedkoper dan boeren. Pas als het Europese schip met geld straks komt, dan komen er ook op het boerenland overal houtwalletjes, rietkragen en bloemrijke akkerranden, is het idee. En daarachter, mooi gecamoufleerd, verrijst dan die tweede of derde stal.


Eigenlijk, zei Evert Smink in januari, zou de hele landbouw duurzaam moeten worden. Dan gaat het vanzelf, dan heb je al die miljoenen voor de geelgors en de veldleeuwerik helemaal niet nodig. Maar ja, dat zit er voorlopig niet in, dat wist hij ook wel. Al weet je natuurlijk nooit hoe een koe een haas vangt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden