Boeren kunnen veel meer doen voor natuur

De Raad voor de Leefomgeving onderschat de rol die boeren kunnen spelen in het natuurbeheer.

Natuur wordt niet alleen beheerd in natuurgebieden, maar ook op het boerenland. Op 400 duizend hectare, 20 procent van het landbouwareaal, vindt actief beheer plaats. Daar worden weidevogels en akkervogels beschermd, bloemrijke hooilanden en slootkanten gecreëerd of het landschap met bijvoorbeeld houtwallen onderhouden. Op 180 duizend hectare doen boeren dat tegen een betaling door de overheid. Dat is omstreden: het beheer zou te weinig effectief zijn. Dat stelt ook de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur in zijn donderdag verschenen advies.

Die kritiek is deels terecht. De resultaten op percelen met botanisch beheer zijn te mager. En voor weidevogels zijn er nogal wat beheercontracten afgesloten voor percelen waar deze vogels geen kans hebben. De trend van weidevogels is nog steeds negatief, hoewel zich de laatste jaren een kentering lijkt af te tekenen.

Maar in andere gebieden is het weidevogelbeheer wel degelijk effectief. Ook in de akkerbouw zijn successen geboekt. In Groningen heeft aangepast beheer van akkerranden geleid tot een spectaculaire toename van roofvogels, met name de zeldzame grauwe kiekendief. En in de Achterhoek profiteren amfibieën zoals de boomkikker van doelgericht beheer van poelen, houtwallen en overhoekjes op boerenland. Dus als de Raad de inspanningen voor natuur op boerenland 'een groot fiasco' noemt, debiteert zij een halve waarheid.

Critici, en ook de Raad, gaan er vaak impliciet van uit dat het beheer van natuurterreinen veel effectiever is. Ook dat is een halve waarheid. Ja, in sommige natuurgebieden gaat het prima met de weidevogels, maar in andere zijn zij nagenoeg verdwenen. Opmerkelijk: terreinbeheerders komen steeds meer tot de conclusie dat zij de boeren hard nodig hebben voor effectief weidevogelbeheer. Samenwerking levert synergie.

De Raad wil primair inzetten op grote, robuuste natuurgebieden. Agrarisch natuurbeheer wil hij niet afschaffen, maar concentreren rond en tussen natuurgebieden en verder alleen in grote gebieden met goede kansen voor kwetsbare soorten. Daar is veel voor te zeggen, maar het is ook een gemiste kans.

Boeren kunnen op veel ruimere schaal een bijdrage aan het landschap leveren. Dat kan door 'groenblauwe dooradering' met linten van sloten met kikkers, fleurige oevers, bloemrijke akkerranden met zoemende bijen en fraaie houtsingels. Een groeiende groep boeren is daar voor gemotiveerd en burgers zullen zulke landschappen meer gaan waarderen.

Voor de financiering van agrarisch natuurbeheer kijkt de Raad naar het EU Landbouwbeleid. Commissaris Ciolos wil dat beleid vergroenen door de toeslagen die boeren ontvangen te koppelen aan de voorwaarde dat zij een deel van hun grond bestemmen voor natuur. Maar die verplichting geldt alleen voor akkers, niet voor grasland. Bovendien wordt de vergroening in de politieke onderhandelingen in Brussel danig uitgehold. In graslandgebieden, waar de meeste weidevogels zitten, is weinig of geen extra natuurwinst te verwachten. Dus de Raad rekent zich hier rijk.

Vaststaat dat het agrarisch natuurbeheer effectiever kan en moet. Daar worden al stappen voor gezet: binnenkort wordt een nieuw stelsel van kracht waarbij alleen nog aanvragen worden goedgekeurd voor een geheel gebied met een bewezen effectief mozaïek van maatregelen. Ook de waterschappen gaan meedoen. Zij vragen de boeren maatregelen te nemen om de waterkwaliteit te verbeteren. Hierdoor worden ook de milieucondities voor natuur aangepakt.

Wel jammer dat de overheid de komende jaren aanmerkelijk minder wil investeren in agrarisch natuurbeheer. Dat zal weidevogels gaan kosten. Vernieuwd agrarisch natuurbeheer in samenwerking tussen boeren en natuurbeschermers biedt perspectief en verdient ruime steun.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden