Boer heeft weinig aan vaag advies van Wijffels

Het advies van de commissie-Wijffels over de toekomst van de Nederlandse veeteelt is positief ontvangen. De vraag is echter, zo stelt Henk Folmer, of daar wel zoveel reden toe is....

NA DE varkenspest, salmonella-kippen, gekke koeien en mond- en klauwzeer werd er van Brinkhorst een duidelijke visie op de toekomst van de Nederlandse veeteelt verwacht. Het was een handige zet van de minister om hiervoor oud Rabo-topman, vooraanstaand CDA-lid en huidig SER-voorzitter Wijffels in te schakelen. Hij kon ervan uitgaan dat het advies van iemand met een dergelijke achtergrond in brede kring op een positieve ontvangst zou mogen rekenen.

Kort samengevat behelst het advies van Wijffels dat de Nederlandse veehouders op basis van kwaliteit in plaats van een lage prijs moeten concurreren; dat de melkveehouders de groene ruimte moeten beheren en daarvoor beloond moeten worden met een landschapspremie; dat transport van levende dieren over grote afstanden beperkt dient te worden en dat kippen weer moeten kunnen scharrelen, varkens kunnen wroeten en koeien in de wei kunnen grazen.

Hoewel deze aanbevelingen op het eerste gezicht veelbelovend lijken, schuilen er een aantal onduidelijkheden en tegenstrijdigheden in, die er waarschijnlijk toe zullen leiden dat het rapport snel in de vergetelheid zal raken.

Om te beginnen impliceert het advies dat het ruimtebeslag door de agrarische sector aanzienlijk zal toenemen. Voor verbetering van de natuur zal landbouwgrond uit productie moeten worden genomen of minder intensief gebruikt moeten worden. Bovendien vragen de scharrelende kip, het wroetende varken en het grazende rund extra ruimte. Hoe dit valt in te passen binnen het huidige beschikbare landbouwareaal blijft in het vage, vooral omdat Wijffels zich niet uitspreekt over inkrimping van de veestapel.

Bovendien gaat Wijffels voorbij aan de sterk toegenomen vraag naar grond voor andere dan agrarische doeleinden, hetgeen betekent dat er eerder minder dan meer ruimte beschikbaar zal komen voor de realisering van deze aanbeveling.

Ook op grond van andere overwegingen dan de bovenstaande kan men vraagtekens zetten bij het voorstel om de boer tot natuurbeheerder te promoveren. Immers, hierdoor wordt hij met een nieuwe taak opgezadeld, terwijl zijn normale werkzaamheden er in de toekomst zeker niet minder zwaar op worden, onder andere vanwege de extra eisen ten aanzien van dierenwelzijn en voedselkwaliteit.

In dit verband is het van belang op te merken dat de noodzaak om de boer met natuurbeheer te belasten ontbreekt. Organisaties als Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en de provinciale natuurorganisaties hebben reeds een grote expertise op dit terrein en zijn veel beter in staat om in te spelen op de wensen van het publiek dan de boer.

Een volgende punt is het voorstel tot beperking van het transport van levende dieren. Dit impliceert uiteindelijk een beperking van het vrije verkeer van goederen in de Europese Unie. Nederland zal een dergelijke maatregel nooit alleen in kunnen voeren. Of de Europese Commissie en andere lidstaten bereid zullen zijn Nederland te steunen, is zeer de vraag. De opstelling ten aanzien van inenting tegen MKZ is weinig hoopgevend. Alleen indien duidelijk wordt dat er geen andere wegen bestaan om de verspreiding van dierziektes tegen te gaan, zal de voorgestelde maatregel kans van acceptatie hebben. Wat dat betreft is het feit door kalvermesters reeds is geopperd om het vervoer door de lucht te laten plaats vinden, weinig bemoedigend.

Het voorstel dat de Nederlandse boer de concurrentieslag aangaat met kwaliteit in plaats van met een lage prijs is niet van wishfull thinking gespeend. Het is op dit moment nog volstrekt onduidelijk hoeveel de consument bereid is extra te betalen voor zaken als dierenwelzijn en duurzaamheid. Bovendien zal deze bereidheid afnemen naarmate de herinneringen aan de MKZ vervaagt.

Kennelijk voorzag Wijffels dit ook en daarom stelt hij voor dat boeren en supermarkten toestemming moeten krijgen om onderling prijsafspraken te maken. Afgezien van de vraag of dit voorstel het haalt bij de Europese Commissie, wordt het ondermijnd doordat hiervan een gevaarlijke precedentwerking uitgaat. Vele andere sectoren zullen zich ook beroepen op de argumentatie van Wijffels dat beperking van het mededingingsbeleid onontbeerlijk is om een duurzaam functionerende sector te ontwikkelen.

Bovendien wordt het effect danig beperkt doordat de prijsafspraken zich beperken tot Nederland, terwijl een groot deel van onze productie in het buitenland wordt afgezet. Ook gaat Wijffels voorbij aan importen die het effect van de prijsafspraken binnen Nederland zullen ondermijnen.

Het ware wenselijk geweest indien de commissie-Wijffels had geadviseerd de veehouderij eindelijk eens als een sector als alle andere te behandelen. In plaats van voor te stellen de veehouder met nieuwe taken op te zadelen, was het beter geweest indien hij had geadviseerd dat de veehouder zich als een normale ondernemer concentreert op zijn core business met volle aandacht voor dierenwelzijn, voedselkwaliteit en milieu.

In het verlengde daarvan had hij aan moeten geven welke rol de markt speelt en waar deze tekort schiet. Ter correctie van het markt;falen had hij moeten voorstellen welke beleidsinstrumenten waar en wanneer ingezet moeten worden. In plaats van te wijzen op subsidies en prijsafspraken die al zoveel maatschappelijke schade hebben berokkend, was het beter geweest indien hij het terrein voor enerzijds marktconforme beleidsinstrumenten, zoals heffingen en verhandelbare rechten, en anderzijds regelgeving had gedefinieerd.

Alleen een landbouwsector die op eigen benen kan staan in plaats van ondersteund wordt door markverstorende beleidsmaatregelen; die in staat is om zich voortdurend te vernieuwen en daarmee de concurrentie met het buitenland aan kan en die ingepast is in een maatschappelijk kader betreffende voedselveiligheid, dierenwelzijn en milieu, zal op termijn in staat zijn te overleven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden