Boeman van de fractie

Het zijn degelijke types, die ook privé geen bokkensprongen maken, de financieel woordvoerders van de Tweede-Kamerfracties. 'Af en toe heel goed en duur eten', is het wildste plan dat bij ze opkomt als ze een flinke prijs zouden winnen in een loterij....

HIJ IS IN de Tweede Kamer een tamelijk onopvallende verschijning - draagt het liefst een grijs pak en loopt met dikke stapels papier onder de arm. Maar als het om geld draait - en draait het in de politiek niet altijd om geld? - staat hij snel in het middelpuunt: de financieel specialist 'Wij zijn nou eenmaal niet de grootste barricadebeklimmers', zegt Francine Giskes van D66, de allereerste 'zij' onder de financieel specialisten. Alle vijf grote partijen hebben een aparte parlementariër die op de centen past. Iemand die in zijn jeugd al uitblonk door verstandig kasbeheer en ook daarna nooit gekke dingen deed met geld. Door verstand van zaken en het vermijden van extreme standpunten werkte hij zich gestaag op tot rechterhand van de fractievoorzitter. 'Je kunt dat saai noemen', zegt PvdA'er Ferd Crone, 'maar het is wel degelijk.'

Zijn jaarlijkse hoofdrol komt voor de financieel specialist met Prinsjesdag. Zodra de miljoenennota op de deurmat ploft, vlooit hij alle begrotingen door op zoek naar gaatjes. In samenspel met het kabinet, zijn fractie en de andere partijen, draait hij een extra pakket met leuke dingen voor de kiezers in elkaar.

Als het kabinet en de fractievoorzitter in de volle Tweede Kamer van gedachten wisselen over de nieuwe miljoenennota, gaat het vooral over de grote lijnen. Maar bij het bankje van de financieel specialist regent het A4-tjes met berekeningen. Daar wordt de kunst van het haalbare beoefend. 'Ze zoeken je dan wel op', zegt Willibrord van Beek over zijn VVD-fractiegenoten. Crone ziet zijn populariteit erg stijgen: 'Ze vinden je opeens allemaal erg aardig.'

Vandaag begint het tweede bedrijf: de financiële beschouwingen. Dit keer is de plenaire zaal van de Tweede Kamer zo goed als leeg. De financieel specialist stoeit met de bewindslieden Gerrit Zalm (VVD) en Wouter Bos (PvdA) over de finesses van de begroting voor 2001. Maar voor de leek zijn de weidse visies die hij ontvouwt over 's rijks financiën nauwelijks te volgen - of het nu de bewaking van het uitgavenkader betreft, trendmatig begroten of het handhaven van de Zalmnorm.

Aan hun technische betogen zijn vele vergaderuren voorafgegaan. Het maakt niet uit of het barre of heerlijke tijden zijn, de financieel specialist komt moeilijk af van zijn imago als boeman. 'Het gaat altijd over verdelen. Of het nu een overschot of een tekort is', zegt Van Beek.

Ook Crone vindt dat de aard van zijn werk niet echt is veranderd nu er meer te verdelen is. 'Het is net als bezuinigen, maar dan met een min ervoor.' Het is wel makkelijker nu er zoveel geld is. 'Vroeger was de financieel specialist van de PvdA per definitie de rechtsbuiten van de fractie. Nu kun je degelijk zijn en toch links.'

Dat er veel ruzie is om de centen bestrijden ze allevijf. Kees Vendrik van GroenLinks: 'Als ik vind dat iemand overvraagt, ga ik ontzettend vrolijk doen. Dan weten mijn fractiegenoten dat er iets niet klopt. Met een stevig gesprek komen we er wel uit.'

Bij GroenLinks is de tijd van het oude linkse credo 'geen gezeik, iedereen rijk' voorgoed voorbij. De fractie laat het partijprogramma grondig doorrekenen door het Centraal Planbureau. 'Ik was daar aanvankelijk geen voorstander van, maar het is goed uitgepakt', zegt Vendrik, het enige Kamerlid met een oorringetje.

Ook bij het CDA druppelen 'allerlei wensen uit het veld' binnen, zegt Jan Peter Balkenende. 'We komen in goede harmonie tot geloofwaardig beleid.' De PvdA heeft zijn eigen variant van het poldermodel: werkgroepjes en specialistenoverleg leiden tot een democratische prioriteitenstelling.

In de VVD 'is nooit ruzie', zegt Van Beek. Zelfs bij de recente poging van fractiegenoot Hofstra om de benzineprijs naar beneden te krijgen, hielden de liberalen de gelederen gesloten. 'Er zat nooit licht tussen het standpunt van Hofstra en het mijne', zegt Van Beek niet zonder trots.

Het is voor de financieel specialist moeilijk laveren. Iedereen wil altijd te veel. 'Er is nooit genoeg geld', zegt Van Beek. Verkwisting is hun allen een gruwel. D66'ers die bij de vergaderlunch kaas of vlees van de broodjes halen om zelf dubbel te beleggen, krijgen er van Giskes steevast van langs. 'Daar erger ik me aan. Ze eten andermans kaas van het brood.'

Als de waarschuwende vinger van de penningmeester te vaak omhoog gaat, wordt die niet populairder. Giskes: 'Je rol is niet om te zeggen of iets wel of niet kan. Je moet oppassen dat je niet eindigt als een te lang zittende minister van Financiën die net doet of het zijn geld is en geen zin heeft het uit te geven.'

Ook in hun eigen financiële huishouding maken de financieel specialisten geen bokkensprongen. Crone stort zijn spaargeld in een beleggingsfonds van de sociale bank ASN. 'Dat is politiek correct, maar levert ook nog een mooi rendement.' Tijden van tegenspoed hebben ze geen van allen gekend, hoewel rood staan bij de postgiro in de studietijd dé overlevingsstrategie was. Alleen Crone en Balkenende weten wat een liter melk in de winkel kost.

Als ze tien mille zouden winnen in de loterij, komen de meesten met een degelijke besteding op de proppen. Balkenende lost conform de wens van zijn partij de hypotheek van zijn huis af (het CDA heeft een plan om dat te belonen). Giskes wil het bedrag wegzetten voor de studie van de kinderen. Van Beek neemt iets meer risico. Hij zou beleggen, maar in een degelijk fonds. 'Nee, niet in riskant durfkapitaal.'

De linkerzijde denkt ook aan opmaken. Crone: 'Ik zou met mijn drie kinderen grote steden als Londen en Parijs willen bezoeken.' Vendrik wil af en toe 'heel goed en duur eten'. Ook zou hij wel dure kleren willen aanschaffen. Sinds bekend is dat fractievoorzitter Rosenmöller een Armani-pak draagt, zet deze trend zich door bij GroenLinks.

Maar als het kabinet opeens tien miljard gulden extra te besteden zou hebben, ligt Vendrik weer ferm op de verantwoorde koers. 'Dat moet naar zonnecollectoren op alle rijksgebouwen of de salarissen in de thuiszorg', zegt hij na enig denken. Ook de andere specialisten zien niets in geldverslindende Eiffeltorens of Millenniumdomes.

Giskes zou tien miljard willen verdelen tussen kinderopvang en autodateprojecten. 'Die kinderopvang moet nu eens goed in de steigers worden gezet. Ze staat op het punt om mee te doen in Green Wheels. 'Ik heb niets tegen auto's. Dit is een prachtig alternatief voor de individuele auto.'

Voor de grote drie partijen is het fileprobleem het urgentst. 'Met een metronet moeten we de verstopping in de Randstad goed aanpakken', zegt Balkenende. 'Dat is een uitdaging die we moeten aangaan. Parijs en Londen hebben dat honderd jaar geleden gedaan en daar hebben vele generaties plezier van.'

Crone denkt aan een omvangrijk sneltramsysteem. Van Beek wil ook de files te lijf, maar zoekt het vooral in betere wegen. 'Die hebben we de afgelopen jaren te weinig aangelegd.'

Ze weten allemaal donders goed dat ze een machtspositie bekleden. Vendrik: 'Marx zei het al: politiek is economie.' Ook Giskes zocht, toen ze zes jaar geleden het parlement inkwam, bewust de financieel-economische hoek op. 'Je zit in het hart van de politiek. Daar gebeurt het.'

Dat het gereken met koopkrachtplaatjes, sociale premies en belastingtarieven niet tot voorpaginanieuws leidt, deert hun niet. 'Als ik mensen vertel dat ik me met belastingen bezighoud, kijken ze me aan of ik gek geworden ben', zegt Giskes. Maar het mooie is, vindt zij, dat haar terrein alle sectoren van de samenleving raakt.

Het is deze machtspositie die verwachtingen wekt. Ze worden wel de minister van Financiën van de fractie genoemd. Niet dat ze daar blij mee zijn: dat roept maar associaties op met het regeringspluche waarop menige voorganger is beland. De huidige staatssecretarissen Hoogervorst, Van der Ploeg en Ybema vormden het vorige paarse coalitieteam van financieel specialisten. Wouter Bos, de jonge tweede man op Financiën, dankt zijn komeetachtige carrière aan zijn optreden tijdens de belastinghervorming.

De huidige specialisten willen hier liever niet van horen. Als je ze mag geloven, houden ze allemaal zielsveel van het Kamerwerk en de vrijheid die dat met zich meebrengt. Ze koesteren geen ambities voor het kabinet. 'Ik voel me in de Kamer als een vis in het water. Ik zit er niet voor mijn persoonlijke carrière', zegt Balken ende. Ook Crone hoeft niet per se: 'Ik wil geen namen noemen, maar ik ken heel wat onzichtbare staatssecretarissen.'

Kabinetspost of niet: elke financieel specialist blijkt een gedegen economische opleiding te hebben. En het kan geen kwaad als je van jongs aan goed met geld overweg kan. In de studietijd vul je met bijbaantjes de gaten.

Alleen Vendrik leefde in zijn studententijd op zo'n grote voet dat hij als klusjesman ('zwart en wit') regelmatig het faillissement moest afwenden. Bijna ging hij voor de linkse politiek verloren. Het bouwvakken beviel zo goed dat hij na zijn studie politicologie overwoog aannemer te worden. Vendrik bedacht zich toen hij een advertentie van de toenmalige PSP zag voor een fractiemedewerker. Daar achtte hij een degelijke cursus overheidsfinanciën onontbeerlijk.

Van Beek deed de Hogere Economische School in Amsterdam en werd bedrijfseconoom bij Philips. Hij klom binnen de VVD omhoog via de gemeenteraad van Maarheeze en Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant, steeds op financiële posten.

Ook Crone heeft een lange staat van dienst op financieel gebied. Uit engagement met de Derde Wereld ging hij economie studeren. Zijn politieke vrienden deden sociologie of politicologie, maar hij wilde 'een echt vak'. Via het ministerie van Sociale Zaken en de FNV kwam hij in de Kamer en schopte het tot derde man van de PvdA-fractie.

Giskes schoolde zich economisch tijdens een studie geografie en planologie. Balken ende deed economische geschiedenis en rechten en bekleedt een hoogleraarschap aan de VU. Hij wordt gezien als coming man in het CDA. Misschien daarom viel Zalm vorig jaar zo uit naar de jonge professor. De minister verwijt hem inconsequent financieel beleid, dat ook nog eens zondigt tegen de strenge Zalmnorm. Maar Balken ende laat zich niet van de wijs brengen. 'Wij hebben onze eigen regels en daar houden we ons aan. Bovendien hebben we met de aflossing van de staatsschuld gelijk gekregen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden