Boek

at is nou ook toevallig: prinses Juliana is deze maand precies tien jaar geleden overleden, en nu ineens moest het klassieke beeld van haar worden bijgesteld. Jolande Withuis, NIOD-onderzoeker en biograaf van Juliana, liet zich in Juliana in de oorlog (NOS) interviewen over haar bevindingen. Ze werd in de korte documentaire inhoudelijk ondersteund door die andere Oranje-biograaf: Cees Fasseur.


'Tot nu toe werd gedacht dat ze tijdens de oorlog in Canada zat, op haar kinderen paste en daar dolgelukkig mee was', vertelde de onderzoekster. Maar: 'Dat de oorlog in hoge mate aan haar voorbij ging, blijkt niet houdbaar.'


In Canada was ze 'eindelijk ontkomen aan de dwingelandij, het dominante gedrag van haar moeder en haar man', vertelde Fasseur. 'Eindelijk kon ze helemaal zichzelf zijn.'


Met lezingen en toespraken bracht ze het kleine Nederlandje voortdurend onder de aandacht, in bewoordingen die in felheid niet onderdeden voor die van haar moeder Wilhelmina, zo luidde de boodschap. Haar pacifisme verdween als sneeuw onder de zon: ze had het over 'de vijand bij de keel grijpen'. Ze bezocht Nederlandse vliegtuigfabrikanten en plaveide de weg voor diplomaten.


De 'nieuwe', Canadese Juliana beviel de in Londen verblijvende Bernhard helemaal niet. Hij reageerde in brieven kribbig op haar zelfstandigheid en op haar kleding. Hij had geschreven over 'een stom zwempak', en 'een echte Juliana-jurk' - dat laatste was volgens Withuis 'geen compliment'.


Het beeld van Juliana werd overschaduwd door dat van haar moeder. Bij terugkeer naar Nederland was Juliana er het type niet naar te hameren op haar eigen krijgshaftigheid, zeiden de historici eensgezind.


Maar de ware schuldige bleek stilaan een ander: Lou de Jong. Die had voor zijn boeken en de tv-serie De bezetting selectief geciteerd uit eerdere publicaties, stelde Withuis. Doordat hij in de oorlog zelf in Londen zat, onttrok Canada zich aan zijn waarneming, stelde Fasseur. 'Hij concentreerde zich op het beeld van de huisvrouw', zei Withuis. En: 'Ik kan niet in zijn hoofd kijken, maar hij was bevooroordeeld, of... hij had geen interesse.'


Ja, gaf ze toe: 'Ik heb een soort feministische blik. Maar je kunt het gelukkig allemaal controleren wat ik doe. En kennelijk was die blik nodig om het te ontdekken.'


Terwijl Juliana in Canada droomde van een terugkeer en gelukkige samenwerking met Bernhard, zat haar man in Londen met haar moeder te bekokstoven dat zij vooral een rol in het huishouden moest krijgen. Eenmaal teruggekeerd, hoopte ze met hem aan het werk te gaan. Maar Benno was vaak afwezig. Withuis, met gevoel voor dramatiek: 'Haar verwachtingen over een soort echtelijk teamwork zijn helemaal niet uitgekomen. Ze is heel eenzaam.'


Ook had Withuis de bewondering van Juliana ontdekt voor de vrouw van de Amerikaanse president Roosevelt, Eleanor. Ze correspondeerden met elkaar, Withuis had het krabbelige handschrift laten uittypen. 'Ze leek aan Eleanor ambitie te ontlenen. Zo wilde ze zijn.'


Dat vond Withuis zelf 'een vrij vergaande uitspraak die ik nu doe', die ze 'ook nog niet helemaal kan waarmaken', maar ze had nu eenmaal het idee.


Zo werd in dit voorzichtige eerherstel langzaam duidelijk dat het boek Juliana nog niet uit is. Maar ook nog niet helemaal af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.