Boekverbod kenmerkt extremistischer India

Elke kritiek van buiten op Moeder India wordt gezien als persoonlijke aanval op de identiteit van de Indiër.

De beslissing van Penguin India om het boek The Hindus - An Alternative History van de alom gerespecteerde Amerikaanse indologe Wendy Doniger uit de handel te nemen heeft de nodige beroering gewekt in India. Volgens sommige gelovige Indiërs is het boek kwetsend en geeft het een verkeerd beeld van hun godsdienst. Veel Indiërs zien in de affaire de zoveelste poging van India een religieus en cultureel land voor hindoes te maken.


Toen India in 1947 onafhankelijk werd, benadrukte Nehru in zijn befaamde Midnight Hour Speech het seculiere karakter van het land. 'Wij allen, tot welke religie we ook behoren, zijn in gelijke mate kinderen van India, met gelijke rechten en plichten.' In een religieus land als India moest de staat de garantie geven dat de vele godsdiensten vreedzaam naast elkaar konden bestaan. Dat idee is de laatste decennia onder invloed van de hindoe-nationalistische BJP steeds meer onder druk komen staan.


In de winter van 1994 sprak ik Sushila Nayar in haar kantoor in het centrum van New Delhi. Nayar was een van de jonge vrouwen in de entourage van Mahatma Gandhi en zijn persoonlijk arts. Haar broer was de persoonlijk secretaris van Gandhi. In de jaren vijftig was Nayar minister van Gezondheid in de regering Nehru.


We spraken over de rol van Gandhi in de onafhankelijkheidsstrijd en zijn brahmacharya, Gandhi's queeste om celibatair te leven, vanuit het hindoeïstische idee dat iedere zaadlozing essentiële lichamelijke en geestelijke energie aan het lichaam onttrekt. Om zichzelf op de proef te stellen, sliep Gandhi met meerdere jonge vrouwen. Nayar was een van die vrouwen.


Als een van de laatste vertegenwoordigers van de 'oude' Congrespartij met zijn hoogstaande idealen die onder Indira Gandhi waren ingeruild voor pure machtswellust, vriendjespolitiek en corruptie, maakte Nayar zich steeds meer zorgen over de toekomst van dit multiculturele India waar steeds meer mensen kozen voor regionale of kastepartijen en de hindoe-nationalistische BJP.


Nayar waarschuwde dat het seculiere karakter van de Indiase staat onder druk stond door een groeiende beweging van hindoe-nationalisten die met belangrijke steun van de opkomende middenklassen van India een hindoeland wilden maken.


Vijf jaar later won de BJP de verkiezingen en leverde de premier. Die kans is er nu opnieuw. Over enkele maanden zijn er parlementsverkiezingen waar de BJP, en haar charismatische leider Narendra Modi, als de grote winnaar uit de bus zou kunnen komen. Modi is nu nog de premier van de deelstaat Gujarat, lieveling van het bedrijfsleven en medeverantwoordelijk voor de moord op duizenden moslims in 2002, na een aanval van moslims op een trein waarbij enkele tientallen hindoes sneuvelden.


De aanval op het boek van Doniger en het verbod door de rechtbank past in een trend van toenemende onverdraagzaamheid waarbij elke kritiek van buitenstaanders - seculiere intellectuelen, moslims of buitenlanders - op Moeder India, de religie en cultuur, gezien wordt als een persoonlijke aanval, een aanval op de identiteit van de Indiër, die zo graag serieus genomen wil worden in de wereld van de 21ste eeuw, zonder zelf veel concessies te willen doen.


Slechts weinig Indiërs hebben geleerd met een kritische blik naar de eigen geschiedenis te kijken. Daar zijn opvoeding, onderwijs en samenleving te hiërarchisch voor. Tien jaar geleden, met de BJP in de regering, werden geschiedenisboeken herschreven om het glorieuze hindoeverleden te benadrukken. En ook de Congrespartij heeft de neiging om onwelgevallige geluiden te onderdrukken.


Het is terecht dat veel Indiërs zich zorgen maken. India noemt zich de grootste democratie van de wereld. Toch staat het land wat persvrijheid betreft volgens Reporters zonder Grenzen pas op plek 140 van de 179 onderzochte landen. Dit gaat om veel meer dan zomaar een boek. De democratie staat onder druk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden