Boekhouders vergrijpen zich aan de zorg

Het onzalige advies van het CVZ over de geestelijke gezondheidszorg wekt de vrees dat ons grootste goed tot een centenkwestie is gereduceerd.

Het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) heeft in een conceptadvies aan de minister van Volksgezondheid voorgesteld om een groot aantal psychische aandoeningen uit de verzekering te halen, zo berichtte gisteren de medische website Zorgvisie, die de hand had weten te leggen op het vooralsnog ongepubliceerde rapport. Het gaat het CVZ om 'aandoeningen met een duidelijk lichamelijke oorzaak', maar ook om psychische klachten als depressie na een overlijden of scheiding én om klachten als gevolg van seksueel misbruik bij kinderen. Ook geestelijke gezondheidszorg voor Tourette-patiënten en andere chronische zieken moet volgens het CVZ sterk worden beperkt. Niet de psy- chiater maar de huisarts zou chronische depressie en psychotische stoornissen moeten behandelen.


Met andere woorden: of je nu lijdt omdat er een stofje in je hoofd ontbreekt of omdat er iets in je omgeving verandert, naar de mening van het CVZ moet je zelf maar voor de kosten van een behandeling opdraaien. Het argument dat het college in het conceptadvies geeft, berust op een onderscheid tussen een psychische stoornis en een psychische klacht enerzijds en een lichamelijk stoornis en een psychische stoornis anderzijds.


Het CVZ geeft zelf toe dat het onderscheid tussen stoornis en klacht tamelijk arbitrair is, maar wil er toch aan vasthouden. Lichamelijke stoornissen, zegt het categorisch, behoren niet psychiatrisch behandeld te worden.


Psychiaters en andere artsen hebben al gehakt gemaakt van het onderscheid, maar je hoeft geen geneeskunde gestudeerd te hebben om in te zien dat het zot is om somatische en psychische klachten strikt te scheiden: psychische aandoeningen hebben altijd iets met de hersens te maken. Deze zijn immers plastisch: zoals een violist violistenhersens krijgt door heel veel viool te spelen, zo krijgt een depressieve patiënt depressieve hersens door steeds maar die gedachten te krijgen die hem of haar depressief maken.


Als een psychiater of psycholoog met een patiënt praat, dient hij in zekere zin ook een medicijn toe, en wel door een patiënt anders te laten denken. Andersom hebben ook medicijnen invloed op iemands geestelijke welbevinden en in redelijk wat gevallen kan het een niet zonder het ander. Het idee dat er een onderscheid zou zijn tussen wat wel en niet binnen de geestelijkse gezondheidszorg (ggz) valt, is eerder een idee voor boekhouders dan voor mensen die met zorg bezig zouden moeten zijn.


Dat de gevolgen die het voorgestelde hak- en snijwerk in de verzekeringen zou hebben voor patiënten in veel gevallen rampzalig zullen uitpakken, is evident. Ik vraag me af welk idee van zorg het CVZ heeft.


Het is ook niet de eerste keer dat het College Voor Zorgverzekeringen, dat misschien beter het college tegen zorgverzekeringen kan worden genoemd, voorstelt om een aantal behandelingen met de botte bijl te lijf te gaan.


Het laat zich dan ook raden dat het CVZ eigenlijk nauwelijks bezig is met wat goede zorg is, maar veeleer met wat de verzekeringsmaatschappijen geld oplevert. Het eigenlijke argument voor de voorgestelde veranderingen is namelijk financieel. Zorg zou te veel kosten, sterker nog: de zorgkosten stijgen al jaren en schijnen een steeds groter deel van het inkomen op te slorpen, tenzij...


Nu kun je je afvragen of de finan- ciële argumenten werkelijk doorslaggevend moeten zijn: is gezondheid daarvoor niet een te groot goed? Willen we werkelijk dat de geestelijke gezondheidszorg wordt gereduceerd tot een aanpassingsmachine die dociele werknemers en consumenten produceert in plaats van zelfstandige en kritische burgers?


De Franse filosoof Alain Badiou heeft vorig jaar in Le Nouvel Observateur betoogd dat de aanval op de psychoanalyse - de talking cure bij uitstek, die in Frankrijk anders dan in Nederland nog niet is afgeschaft, voortkomt uit een ideologie die alles ten dienste stelt van de economie: de psychoanalyse maakt mensen maar kritisch en kost tijd en geld, die je immers beter kunt besteden aan het aanstellen van nog meer managers. Maar, zo vraag ik me met Badiou af, willen we ons leven wel ten dienste stellen van het kringetje van consumeren en produceren?


Daarbij wil ik hier een ander debat entameren: ís het eigenlijk wel zo dat de kosten voor de zorg stijgen? En zo ja, hoe komt dat dan? Stijgen de kosten werkelijk of is het veel meer een kwestie van de manier waarop de kosten worden berekend? Zoals bekend heeft de manier waarop kosten worden berekend een reële invloed op de kosten die worden gemaakt - denk aan de vermaledijde vermenigvuldiging van behandelingen.


Zou het zo kunnen zijn dat er een zichzelf voortzettend mechanisme van controles en andere bigbrothermechanismen bij de zorgverzekeraars is ontstaan dat niet alleen artsen en psychologen gigantisch veel tijd kost, maar ook nog eens geldverslindend is?


Ik vermoed dat we niet de halve ggz moeten afschaffen, maar dat we slechts één nationaal ziekenfonds moeten willen, met een minimum aan financiële bemoeials. Laat de zorg over aan de artsen, psychologen en verpleegkundigen en de zeggenschap over de financiering van de zorg aan het volk - aan de democratie en niet aan op winst gerichte zorgverzekeraars.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden