Boekenbinders

Het digitale lezen is in opmars. Boekhandels moeten nieuwe wegen bewandelen om te overleven.

Als Boekblad, het nieuwsblad voor het boekenvak, mag worden beschouwd als barometer van de branche, dan staat de naald op stormachtig tot zeer stormachtig. Lees de koppen in het maartnummer, juist de maand waarin de Boekenweek de verkoop tot nieuwe hoogten moet stuwen: 'Omzetdaling boven 20 procent in Nederland en Vlaanderen'; 'Amazon, Kobo en Google betreden de Nederlandse markt'; 'Humeur in Britse boekenvak ver onder nul'.


Zo beschouwd was het Boekenbal als dansen op de vulkaan. Er zijn grote veranderingen gaande in het boekenvak, maar dinsdag was het traditiegetrouw feest. Nog wel. Want hoeveel van de boekhandelaren die hun rondjes liepen door de Amsterdamse Stadsschouwburg staan over een paar jaar nog achter de toonbank? Hoeveel van de uitgevers die de trappen bezet hielden hebben straks nog wat uit te geven?


De daling van de boekenverkoop lijkt dit jaar voor het eerst in dubbele cijfers te kunnen worden geschreven. Het begon in 2010 met een terugval van 3,5 procent. Vorig jaar liep de omzet terug met 4,6 procent. Maar de eerste acht weken van 2012 spannen de kroon. Onderzoeksbureau GfK meldde in Boekblad een omzetdaling van 20,4 procent. Waarbij het aantekent dat juist vorig jaar in januari twee heel goed verkopende titels verschenen: Zomerhuis met zwembad van Herman Koch en Haantjes van Kluun.


'Het kan natuurlijk altijd dat de cijfers beter worden door verkoopkanonnen zoals eerder Stieg Larsson of Sonja Bakker, maar ik schat dat de omzet van het papieren boek in de fysieke winkels dit jaar 10 procent lager zal liggen', zegt consultant Mirjam Hemker van marktonderzoeksbureau GfK. 'De boekenbranche deed het vorig jaar minder slecht dan de andere entertainmentsectoren zoals games en dvd's. Nu lijkt er sprake van een inhaalslag.'


Daarmee onderschrijft Hemker de sombere verwachtingen van uitgever Joost Nijsen van Podium, die door zijn collega's in Vrij Nederland tot beste in het vak werd gekozen. Volgens Nijsen, in VN, zal het e-book grote veranderingen veroorzaken. 'Het digitale lezen is in Nederland nog klein, maar we staan vlak voor een enorme explosie. Het Canadese Kobo wil Europa veroveren, ze hebben net een verbond gesloten met de Librisboekhandels. Ik zag hun stand op Heathrow, bij boekhandel W.H. Smith: ze verkopen daar hun eigen reader en lokken je met een miljoen gratis e-books. Stel je voor: je gaat een boekenkast kopen en de verkoper zegt: o ja, u krijgt er een miljoen boeken bij. Lekker voor de handel.'


Jürgen Snoeren, manager digitaal van Meulenhoff Boekerij, schetst in Boekblad de gevolgen: 'Veel uitgeverijen en boekhandels zullen het loodje leggen. Na al die jaren van onafgebroken groei is het onvermijdelijk dat eenieder die zijn zaakjes niet op orde heeft, die niet afdoende reageert op de veranderende omstandigheden, ten onder zal gaan.'


Efteling

De boekhandel van het jaar 2011, Paagman in Den Haag, draait tijdens de Boekenweek als een tierelier. Grote namen als Tom Lanoye, Gerrit Komrij, Jan Siebelink en Anna Enquist komen deze week langs. Het lijkt business as usual, maar toch niet helemaal. Paagman doet er alles aan om de klanten binnen te halen en te houden - onder meer met een Efteling-achtige kinderafdeling, compleet met trompetten die spontaan beginnen te schallen, kasten met kantelen en Jan Klaassen en Katrijn die tot leven komen. 'Vrolijk, eigentijds, brutaal', was het oordeel over Paagman van de vakjury, die vooral keek naar 'de veerkracht van de boekhandel in deze barre tijden'.


Klanten krijgen sinds kort de kans zelf schrijver te worden. Onder de naam Paagman Bestsellers kunnen ze hun eigen boeken laten uitgeven. 'Een beetje zoals de Hema-fotoalbums', zegt Nadine Paagman (30), samen met haar broer Fabian (34) de derde generatie in het familiebedrijf uit 1951. 'We verkopen ze hier in de winkel, maar eventueel ook landelijk via het Centraal Boekhuis. We organiseren een boekpresentatie en dat brengt weer nieuwe doelgroepen binnen. Van een boekje over schaatstochten zijn toch mooi enkele honderden exemplaren verkocht.'


De 2.000 vierkante meter grote onderneming is nog altijd goed voor zestig voltijdsbanen. Het karakter van een familiebedrijf maakt Paagman wendbaarder dan de bijvoorbeeld de grote boekenketen Selexyz, die vecht om te overleven. 'Wij zijn geen log apparaat met investeerders', zegt Nadine Paagman. 'Het zit ons in het bloed om altijd actief te zijn en te verrassen. We zijn er zelf zeven dagen per week mee bezig. Als we zien dat het anders moet, dan gooien we vanmiddag nog het roer om.'


E-book

Vooral het e-book zal grote veranderingen teweeg gaan brengen, verwacht Mirjam Hemker van GfK. 'Geen hardwareproduct waarvan de verkoop de afgelopen dertig jaar zo snel is gegroeid als de tablet. Hij wordt echt omarmd. Uitgevers en boekhandelaren moeten daarmee rekening houden. Anders gebeurt er hetzelfde als met de muziekindustrie, die haar omzet in tien jaar tijd zag halveren. Een paar jaar geleden was het argument nog dat consumenten zo graag een boek in de hand willen houden. Dat zeiden zij over cd's ook.'


Aanbod, prijs en gemak zijn de drie toverwoorden die Hemker en haar collega's erin proberen te hameren in de boekenbranche. 'Er zijn nog maar heel weinig titels beschikbaar als e-book, en de meeste kosten 80 procent van de prijs van een papieren boek. De consument ervaart dat als hoog. En heel belangrijk is dat je, als je een e-book koopt, het met drie muisklikken op je computer hebt en op je e-reader en i-Pad. Dat is nu soms nog lastig. Je zou zelfs kunnen pleiten voor een Spotify-achtige aanpak, met een abonnement. Sinds Spotify bestaat, zie je voor het eerst een toename van de betaalde muziekconsumptie.'


Niet dat Hemker de boekenbranche ten onder ziet gaan. 'Andere sectoren worstelen ook met de crisis en concurrentie van andere vormen van vrijetijdsbesteding. Het is geen exclusief probleem. En mensen blijven van lezen houden, die markt gaat echt niet verloren. Maar de consument verandert, is onze boodschap, zorg dat je mee verandert.'


Nadine Paagman heeft vertrouwen in de toekomst. 'Je moet je mouwen opstropen. Maak gebruik van internet en social media. Een internetwinkel als Bol.com is vooral functioneel, een echte winkel is emotie. Je moet je klant helemaal doodknuffelen. De kunst is hem niet alleen advies te geven, maar ook naar de kassa te leiden. Dat gebeurt in veel boekwinkels minder goed dan in een elektronicazaak.'


Hoe doen zij dat?BEEKM


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden